Maciej Pinkwart, Północna Słowacja...

STARA LUBOWLA (Stará Ľubovňa, 548 m). Miasto powiatowe nad Popradem, jedno z najstarszych na Spiszu, obecnie duże centrum przemysłowe i turystyczne, 15,5 tys. mieszkańców. Osada na skrzyżowaniu Bursztynowego Szlaku Północ-Południe i Wschód-Zachód, wzdłuż doliny Popradu. Najstarsze wzmianki o mieście pochodzą z 1292 r., kiedy to nazywano je Libenow, choć kościół prawdopodobnie istniał już w 1235 r. W okresie anarchii na Węgrzech w II połowie XIII w. wywołanej buntem żupana Rolanda przeciw królowi, polska księżniczka Kinga, córka Béli IV, obsadziła ten teren swoimi wojskami. W 1292 r. król Wacław II nakazał m.in. mieszkańcom Lubowli uczestnictwo w budowie murów obronnych Podolińca i zalecił im chronienie się tam w razie niebezpieczeństwa - co dowodzi, że wówczas jeszcze nie istniał zamek w samej Lubowli. Król Wacław II darował w 1301 r. żupanowi spiskich Sasów Jordanowi z Hrhowa wsie Gniazda i Lubowla, które według tegoż dokumentu miały należeć do polskiej Sądecczyzny. Ten stan własności utrzymał się krótko, bo już w 1308 r. właścicielem Lubowli okazuje się być syn palatyna Amadeja Aby - Ján, który w tym właśnie roku lokował wieś Nową Lubowlę. Od tego momentu rozróżnia się Starą i Nową Lubowlę. W dokumencie wdowy po Amadeju Abie z 1311 r. po raz pierwszy wymieniony jest zamek lubowelski. W 1364 r. S.L. decyzją króla Ludwika I stała się wolnym miastem królewskim na prawie magdeburskim, na obszarze żupy spiskiej. W tym roku w herbie miasta znalazł się św. Mikołaj. Od tamtej pory mieszkańcy sami corocznie wybierali burmistrza i radę miejską, w zamian za coroczny podatek w kwocie 120 sztuk złota byli zwolnieni od wszystkich danin i obciążeń, mieli prawo połowu ryb w Popradzie, mogli sprzedawać swoje wyroby na miejskim targu oraz warzyć piwo. W 1412 r. S.L. weszła w skład zastawu 16 miast spiskich, które król węgierski Zygmunt Luksemburski przekazał Polsce w zamian za pożyczkę 37 tys. kóp groszy praskich, potem wydzielona stała się siedzibą starostwa spiskiego. 11 kwietnia 1556 r. w mieście wybuchł straszliwy pożar, po którym ocalało tylko 6 domów. Od 1772 z powrotem we władaniu Węgier. W 1918 r. miasto i jego okolica zostały na krótko zajęte ponownie przez wojska polskie. W 1968 r. S.L. stała się siedzibą powiatu, najmłodszego i jednego z najmniejszych na Słowacji, wydzielonego z części powiatów popradzkiego i preszowskiego. Obecnie większość domów murowanych, głównie nowoczesne osiedla, sporo obiektów przemysłowych: przemysł tekstylny, metalowy, elektroniczny.

Zabytki:

Kościół katolicki św. Mikołaja, gotycki, prawdopodobnie z I poł. XIII w., potem przebudowany w II połowie XVII w. jako barokowy i w końcu XIX w jako klasycystyczny. Wnętrze barokowe. Główny ołtarz pochodzi z połowy XVIII w., natomiast zdobiące go malowidło - z XIX w. Na bocznym ołtarzu św. Rodziny cenna rzeźba Madonny z ok. 1300 r. Cennym zabytkiem jest późnogotycka chrzcielnica, figura Vir dolorum i monstrancja z XVI w.

Średniowieczny rynek z mieszczańskimi domami późno renesansowymi i klasycystycznymi. Najciekawszy dom nr 12 z 1693 r. z zachowaną dawną architekturą oraz barokowo-klasycystyczna kamienica nr 5.

Skansen ludowego budownictwa w podgrodziu, poniżej zamku - patrz osobne hasło.

Zamek lubowelski i muzeum krajoznawcze - patrz osobne hasło.

Zakwaterowanie: Hotel Ľubovňa**, Ľubovnianske kúpele, 06401 Stara Lubovna, Hotel Vrchovina-Tatry*, nám. Gen. Štefánika 7, 06401 Stara Lubovna, Hostinec Peters pod hradom, Zámocká 20, 06401 Stara Lubovna.

EPowrót do leksykonu
E Powrót do "Spisu treści"