Słynne postacie słowackie

Pribina (około 800 – 861) – pierwszy znany w historii książę słowacki z IX w. Jego państwo rozciągało się od Hornadu po rzekę Morawę. Jego główną siedzibą była Nitra, od której rozpoczął budowę sieci umocnień, zabezpieczających nowo powstające państwo przed zakusami sąsiadów. Jego zamek mieścił się w okolicach Zaboru. W Nitrze wybudował chrześcijański kościół, poświęcony ok. r. 828 przez arcybiskupa Salzburga Adalrama. Był to pierwszy kościół w środkowo-wschodniej Europie. W 833 roku Nitrę napadł władca powstającego Państwa Wielkomorawskiego – Mojmir. Pribina wraz z synem Koceľem salwowali się ucieczką i oddali się pod opiekę wschodniofrankońskiego króla Ludwika Niemieckiego, który uznał Pribinę za swojego wasala i oddał mu w dziedziczne panowanie księstwo w dolnej Panonii. Książę poległ w boju w czasie buntu Karolmana przeciw swemu ojcu, Ludwikowi Niemieckiemu, a po śmierci Koceľa ziemie Pribiny zostały przez Świętopełka wcielone do Państwa Wielkomorawskiego.

Matusz Czak (Matúš Čák, niekiedy także Matias Csák i Matúš Čák Trenčianský, 1260-1321), możnowładca węgierski i słowacki. Urodził się w Ostrzyhomiu lub w Trenczynie. Nazywano go „panem Wagu i Tatr”, dysponował własnymi siłami zbrojnymi i prowadził politykę niezależną do władców Węgier, którzy albo z nim walczyli, albo próbowali przekupywać. W 1297 r. z nadania króla Ondreja III został żupanem trenczyńskim i  palatynem królestwa i zaczął powiększać swoje majętności zdobywając kolejne tereny. Doprowadziło to do konfrontacji zbrojnej z królem, król mianował nowym palatynem Amadeja Abę, ale Czak skutecznie bronił swoich zdobyczy, a z czasem zawarł z Abą sojusz, dzieląc się z nim Słowacją. Kolejny król, Karol Robert Andegaweński chciał „oswoić” Czaka i mianował go namiestnikiem, a on wysłał do króla posłów z żądaniem, by Słowacja była samodzielnym, udzielnym księstwem, tak jak za czasów Prybiny. Karol oczywiście odmówił, więc Matusz się obraził i przestał uznawać króla. Sam mianował swojego palatyna, swoich żupanów i kasztelanów, posiadał ponad 50 zamków (zdobytych lub kupionych), a w zależności od niego pozostawało 14 komitatów. W 1308 r. jego władza sięgała od Bratysławy i Komarna po Tatry i od Morawy po Spisz. W 1312 pod  Rozgoniem (Rozhanovcami) koło Koszyc doszło do walnej bitwy między wojskami królewskimi a siłami synów Amadeja Aby. Czak chciał wesprzeć sojuszników przeciw królowi, ale bitwę wygrał Karol Robert. Siły Czáka wzięły jeszcze udział w bitwach pod Krakowem przy okazji wprowadzania na tron Władysława Łokietka (popieranego dawniej przez Abę). W następnych latach siły Czaka słabły, ale do śmierci władał majątkami w komitacie nitrzańskim, bratysławskim i trenczyńskim. Był człowiekiem wysoko wykształconym, jego biblioteka zawierała dzieła w językach klasycznych, słowiańskich i gotyckim. Sam świetnie znał łacinę i nawet układał w tym języku wiersze. Wśród Słowaków zachował dobre wspomnienia, był inspiracją twórczości literackiej i działań patriotycznych, a na części zajmowanych przezeń terenów od 2001 r. działa turystyczny związek miast, miasteczek, wsi i zamków pod nazwą „Matuszowe Królestwo”. Dysponuje ono nawet własnym paszportem.

Mistrz Paweł z Lewoczy (ok. 1465-ok. 1542), rzeźbiarz. Nie wiemy gdzie się urodził, ani jakiej był narodowości – może był Niemcem, co najbardziej prawdopodobne, niewykluczone że pochodził ze Spisza, być może Włochem, a może Polakiem. Nie wiemy nawet, jakie nosił nazwisko. Kształcił się prawdopodobnie w Norymberdze lub okolicy, być może także w Krakowie u Wita Stwosza, jako jego uczeń, a może współpracownik. Na Słowacji pojawił się po 1500 roku i mieszkał najpierw zapewne w Bańskiej Bystrzycy, o czym świadczą znajdujące się tam jego gotyckie rzeźby, a ok. 1505 roku osiedlił się w Lewoczy i mieszkał tam do końca życia. Prawdopodobnie był to sprowadzony przez znaną polsko-węgierską rodzinę Thurzonów. Pracował najpierw jako czeladnik w pracowni rzeźbiarskiej majstra Wawrzyńca, potem objął jej kierownictwo. Ożenił się z młodszą o co najmniej 20 lat Margitą, córką lewockiego majstra budowlanego, który pełnił kilkakrotnie funkcję wójta miasta. Miał z nią trzy córki i syna. Paweł był członkiem ważnego w Lewoczy Stowarzyszenia Bożego Ciała co świadczy, że cieszył się tam poważaniem. W 1527 r. był członkiem rady miejskiej. Jego pracownia działała do 1525 r. i dostarczała rzeźb do kościelnych ołtarzy Lewoczy, Bańskiej Bystrzycy, Bardiejowie, Preszowie, Sabinowie, Lubicy, Słowackiej Wsi, Strażkach, Spiskiej Nowej Wsi, Spiskich Wlachach, Sasowej, Okolicznym, Chyżnem koło Revucy i Młynicy. Prócz tego Paweł był posiadaczem pola i zajmował się handlem winem, niewykluczone, że z Krakowem. Najsłynniejszym jego dziełem jest wykonany w latach 1508-1517 główny ołtarz w kościele Świętego Jakuba w Lewoczy – najwyższy drewniany gotycki ołtarz na świecie (18, 62 m). Grób Pawła nie zachował się. Dokumenty z nim związane, poza drobnymi i drugorzędnymi informacjami, spłonęły w wielkim pożarze miasta w 1550 r.

Juraj Jánošík (1688 – 1713), zbójnik. Urodzony w Terchowej w Małej Fatrze, jako 19-latek walczył w powstaniu kuruców Franciszka Rakoczego i po klęsce pod Trenczynem w 1708 roku został przemocą wcielony do wojska cesarskiego, gdzie był m.in. strażnikiem więziennym w Bytczy. Tam poznał więzionego zbójnika Tomasza Uhorczyka, któremu pomógł uciec. Na prośbę ojca zwolniony ze służby, stowarzyszył się z Uhorczykiem, złożył przysięgę zbójnicką we wrześniu 1711 roku, a gdy harnaś ożenił się i porzucił zbójnickie rzemiosło – został po nim kapitanem. Jego banda działała głównie latem i jesienią 1712 roku, dokonując zaledwie kilku napadów na przedstawicieli średniej szlachty i kupców. Dwóch jego towarzyszy samowolnie napadło i śmiertelnie postrzeliło proboszcza z miejscowości Domaniża, za co odpowiedzialnością wbrew faktom obciążono również Janosika. Został schwytany z początkiem marca 1713 r. w Klenowcu w domu Uhorczyka, gdzie spędzał zimę. Więziono go, sądzono i torturowano w Liptowskim Mikulaszu. Proces odbył się 16 i 17 marca 1713. Sędzią był podżupan komitetu liptowskiego Ladislav Okolicsányi. Prokuratorem był Alexander Čemický, obrońca przydzielonym z urzędu był Baltazár Palugyay. Mimo silnych argumentów obrony (młody wiek, niekaralność, fakt, że oskarżony nigdy nikogo nie zabił ani nie zranił) - Juraj Jánošík został skazany na śmierć. Wyrok wykonano na miejscu 17 marca przez powieszenie za „poślednie” (czyli ostatnie) żebro na żelaznym haku.

Od XIX wieku Jánošik stał się ulubionym bohaterem słowackim i polskim, symbolem walki przeciw magnatom, klasowej albo narodowo-wyzwoleńczej (w zależności od tego, kto jego legendę wykorzystywał). Utożsamia się go z Tatrami, choć prawdopodobnie nigdy nawet w ich bliskiej okolicy nie był.

Anton Bernolak (1762-1813),  ksiądz katolicki, działacz narodowy, reformator języka słowackiego. Urodził się w wiosce Slanica (dziś jest tam Jezioro Orawskie), szkoły średnie kończył w Bratysławie, a teologię i filozofię w Trawie, Wiedniu i znów Bratysławie. Był świetnymznawcą wielu języków klasycznych i nowożytnych. Pracował w biskupstwie w Trnawie, a atak serca pokonał go na stanowisku proboszcza i dziekana w Nowych Zamkach. Jeszcze w czasie studiów zajmował się propagowaniem nowoczesnego języka słowackiego, a głównymi jego dziełami są „Gramatyka Słowacka” (1790) i „Etymologia słów słowackich” (1791). Już po jego śmierci ukazał się wielki, 6-tomowy słownik słowacko-czesko- łacińsko-niemiecko-węgierski. Rok później powstało Słowackie Towarzystwo Naukowe, które postawiło sobie za cel szerzenie narodowego języka i narodowych idei w szerokich kręgach społeczeństwa. Pół wieku później kontynuatorami dzieła Bernolaka byli pisarze i działacze niepodległościowi z kręgu Ľudovíta Štúra.  

Pavol Országh Hviezdoslav (1849-1921) – prawnik, czołowy słowacki poeta narodowy. Urodził się w Wyżnim Kubinie na Orawie w rodzinie drobnego ziemiaństwa, uczył się w Miszkolcu na Węgrzech i początkowo czytał i pisał (także pierwsze swoje utwory) po węgiersku, pozostając pod wyraźnym wpływem Petöfy’ego. Potem studiował w Kieżmarku i Preszowie i tam po raz pierwszy zetknął się z literaturą słowacką. Poznawszy realia madziarskiego panowania na Słowacji, odwrócił się od  języka węgierskiego i zaczął pisać po słowacku, od 1871 r. pod pseudonimem Hviezdoslav. Skończył studia prawnicze i przez 20 lat prowadził kancelarię adwokacką w Namiestowie. Na kilka lat przed śmiercią przeniósł się do Dolnego Kubina, gdzie zmarł i został pochowany. Pozostawił po sobie kilka cykli poezji w których głęboka znajomość ludu słowackiego i jego problemów przeplata się z umiłowaniem do przyrody, przede wszystkim orawskiej. Najbardziej znane to Sonety, Przechadzki wiosenne i letnie, Gabor Vlkoliski i poemat epicki Hajniková žena, napisany w leśniczówce w Rabčicach. Tłumaczył także na słowacki Szekspira, Puszkina, Goethego oraz Mickiewicza i Słowackiego.

Štefan Moyzes (1797–1869), ksiądz katolicki, działacz niepodległościowy. Urodzony we wsi Wesele, w 1813 r. wstąpił do seminarium w Ostrzyhomiu, gdzie został wyświęcony na księdza w wieku 24 lat. Studiował filozofię w Trnavie, a filozofie w peszcie. Pracował potem w diecezji ostrzyhomskiej, był także duszpasterzem słowackiej ludności w Peszcie. Od stycznia 1830 r. był profesorem filozofii na Królewskiej Akademii w Zagrzebiu, gdzie zasłynął jako bojownik o wolność wypowiedzi w języku chorwackim, a jako cenzor chorwackiej prasy zezwalał na publikowanie artykułów przeciwstawiających się madziaryzacji. W 1847 r. został kanonikiem zagrzebskiej kapituły i posłem do sejmu węgierskiego. Był stronnikiem poglądów Ľ. Štúra, które przedkładał w sejmie w 1848 r. zabiegając o ponowne wprowadzenie rodzimego języka w szkołach podstawowych i w czasie nabożeństw. 30 sierpnia 1850 r. został mianowany biskupem Bańskiej Bystrzycy. Wraz z innymi słowackimi patriotami tworzył słowackie gimnazja. Był przewodniczącym delegacji słowackiej, która 12 grudnia 1861 przedłożyła cesarzowi Franciszkowi Józefowi I petycję Słowaków i Memorandum Narodu Słowackiego. 3 sierpnia 1863 r. wybrany przewodniczącym Macierzy Słowackiej. Za jego sprawą Watykan ustalił na 5 lipca święto Cyryla i Metodego, które stało się jednym ze świąt narodowych Słowaków. I w ten właśnie dzień zmarł 1869 r. w miejscowości Żar nad Hronem.

 

Ľudovít Štúr  (1815-1856),  poeta, publicysta, filolog, autor jednej z kodyfikacji literackiego języka słowackiego, lider ruchu narodowego, uczestnik Wiosny Ludów. Urodził się w Uhrowcy, po ukończeniu ewangelickiego liceum w Bratysławie studiował w niemieckim Halle, a jego dysertacje naukowe dotyczyły dążeń niepodległościowych Słowaków, pozostających w granicach państwa węgierskiego. Wspólnie z Hurbanem i Hodżą opracował zasady literackiego języka słowackiego, biorąc za podstawę język środkowej Słowacji. Był wybrany w Zwoleniu posłem na sejm węgierski. Zrezygnował z mandatu w 1848 roku na znak protestu przeciw odrzuceniu przez parlament wszystkich inicjatyw na rzecz obrony narodu słowackiego przeciw madziaryzacji. Jeden z uczestników ważnej narady słowackich narodowców w czerwcu 1948 w Liptowskim Mikulaszu. We wrześniu 1848 stanął na czele Słowackiej Rady Narodowej, powołanej w Wiedniu i 19 września tego roku wypowiedział posłuszeństwo Węgrom i ogłosił powstanie niezależnego państwa słowackiego, nawołując do powstania antywęgierskiego. Na skutek tego inny wielki poeta, Lajos Kossuth, stojący wówczas na czele państwa węgierskiego, wydał na niego nakaz aresztowania, wyznaczając nagrodę 20 złotych za jego ujęcie. Zmarł w Modrej w Małych Karpatach.

Jozef Miloslav Hurban (1817-1888). Pisarz, ksiądz ewangelicki, działacz patriotyczny. Urodził się w Bečkovie w rodzinie proboszcza ewangelickiego. Ukończył teologię ewangelicką i był księdzem w Brezowej, a potem proboszczem w Hlbokim, gdzie mieszkał aż do śmierci. Właśnie tam, na jego plebanii w 1843 r. podczas spotkania Štúra, Hurbana i Hodžy ustalono zasady słowackiego języka literackiego. Od 1846 r. Hurban wydawał  czasopismo literacko-artystyczne „Slovenske pohľady na vedy, umenia a literatúru” (Słowackie Spojrzenia na Naukę, Sztukę i Literaturę) – najstarsze wydawane do dziś czasopismo artystyczno-naukowe w środkowej Europie. W czasie Wiosny Ludów był jednym z przywódców antywęgierskiego powstania, był przewodniczącym Słowackiej Rady Narodowej i organizował w Wiedniu ochotników do walki z Węgrami. Po stłumieniu działań wojennych poświęcił się literaturze, a do czynnego życia politycznego wrócił w latach 60-tych, jako współtwórca Memorandum Narodu Słowackiego i Macierzy Słowackiej. Kilkakrotnie więziony za popieranie słowackich dążeń narodowych. W twórczości literackiej zajmował się tematyką współczesną i historyczną, wypowiadając się w poezji, prozie i utworach satyrycznych. Wszystkie te utwory są mocno osadzone w realiach słowackich, Największą popularność zdobyły jego powieści i nowele – Svadba krále veľkomoravského (Wesele króla wielkomorawskiego, 1842), Svatoplukovci (Wojowie Świętopełka, 1844) Olejkár (Znachor, 1846), satyryczna nowela Od Silvestra doTroch kráľov (Od Sylwestra do Trzech Króli, 1847) Gottšalk (1861). Wielkie znaczenie mają także utwory z dziedziny historii literatury: Slovensko a jeho život literárny (Słowacja i jej życie literackie, 1846–51) i niedokończony Životopis Ľudovíta Štúra (Żywot Ľudovíta Štúra, 1881 – 1884)

 

Andrej Hlinka (1864-1938), ksiądz katolicki, – przywódca ruchu ludowo-narodowego z przełomu XIX i XX w. Urodzony w Czernowej koło Rużomberku, tam spędził większość życia. Działacz Chłopskiej Partii Katolickiej na Węgrzech , przywódca Słowackiej Partii narodowej, a w 1905 roku założyciel i przewodniczący Słowackiej Partii Ludowej (w latach międzywojennych – Hlinowska Słowacka Partia Ludowa), założyciel i redaktor „Dziennika Ludowego”,  bojownik o niezależność Słowacji od Węgier, był w 1918 roku jednym z sygnatariuszy Martińskiej Deklaracji Narodu Słowackiego, popierał potem powstanie Czechosłowacji, ale zabiegał o autonomię Słowacji w państwie. Kilkakrotnie więziony, był również posłem do parlamentu węgierskiego, a potem – czechosłowackiego.

Milan Rastislav Štefánik (1880–1919) – inżynier, astronom, wojskowy. Urodził się w Košariskach w rodzinie ewangelickiego proboszcza. Kształcił się w Pradze, gdzie studiował najpierw inżynierię budowlaną na Politechnice, a potem astronomię na Uniwersytecie Karola. W wieku 24 lat wyemigrował do Francji, gdzie pracował w paryskim obserwatorium Meudone, był uczestnikiem astronomicznej wyprawy na Mont Blanc, poświęconej obserwacji Słońca i Marsa, a za prace powstałe po tych badaniach w 1907 roku otrzymał prestiżową nagrodę Janssena. Odbył podróże naukowe – m.in. do północnej Afryki, na Tahiti i do Ekwadoru. W 1912 roku otrzymał obywatelstwo francuskie. a dwa lata później – order Legii Honorowej. Po wybuchu I wojny mimo złego stanu zdrowia wstąpił do szkoły lotniczej w Chartres i wkrótce z dyplomem pilota, jako dowódca skrzydła w stopniu porucznika brał udział w walkach frontowych. W 1915 roku z powodu złego stanu zdrowia powrócił do służby cywilnej, został czołowym emigracyjnym propagatorem powstania niepodległej Czechosłowacji i na stanowisku wiceprzewodniczącego Narodowej Rady Czechosłowackiej w Paryżu działał głównie na rzecz stworzenia armii narodowej, przede wszystkim złożonej z czeskich i słowackich jeńców wojennych, służących dotąd w wojskach austro-węgierskich i przebywających w niewoli w Rosji i we Włoszech. Współdziałał z twórcami Czechosłowacji – Edwardem Beneszem i Tomaszem Masarykiem, którzy bez konsultacji z nim umieścili jego podpis na deklaracji niepodległości „narodu czechosłowackiego” i powierzyli mu w 1918 r. (gdy był na misji dyplomatycznej w Rosji) stanowisko ministra wojny. 4 maja 1919 r. w niewyjaśnionych okolicznościach zginął w wypadku lotniczym pod Bratysławą, podczas powrotu z Włoch, pilotując samolot z trzema osobami na pokładzie.

Josef Gaspar Tiso (1887-1947), polityk, ksiądz katolicki, działacz Słowackiej Partii Ludowej, a od śmierci ks. Hlinki w 1938 r. – jej przywódca. Urodził się w Bytczy w rodzinie rzemieślniczej. Szkołę średnią kończył w Żylinie a seminarium duchowne – w Wiedniu. W 1910 r. wyświęcony na księdza.  Od 1920 r. działał w Hlinkowskiej Partii Ludowej. Minister Zdrowia w rządzie Czechosłowacji w 1925 r. W 1938 r., po kryzysie sudeckim, zaczął dążyć otwarcie do secesji Słowacji. Gdy 6 października 1938 r. w Żylinie proklamowano autonomiczną republikę Słowacji - stanął na jej czele jako premier. Zorganizował też lokalne wojsko słowackie – Gwardię Hlinkowską. 18 grudnia 1938 roku, jako przywódca partii ludowej wygrał wybory do sejmu słowackiego, ale władza w Pradze uznała je za nielegalne i Tiso został zdymisjonowany. 14 marca 1939 r. pod osłoną bagnetów Gwardii Hlikowskiej i niemieckich Ochotniczych Oddziałów Obronnych sejm zebrał się ponownie i ponownie ogłosił niepodległość Państwa Słowackiego, oddając się pod opiekę Adolfa Hitlera. 21 lipca 1939 r. Sejm przyjął nową konstytucję i powierzył mu stanowisko prezydenta republiki. Po wybuchu II wojny światowej Tiso został sojusznikiem Hitlera i nie przeciwstawił się czynne ideologii narodowego socjalizmu i polityce oficjalnego antysemityzmu. W kwietniu 1945 r. uciekł do Austrii i próbował uzyskać azyl w  Watykanie, jednak został pojmany przez Amerykanów i wydany władzom Czechosłowacji. Osądzony i skazany na śmierć za kolaborację z Niemcami, został powieszony 17 kwietnia 1947 roku.

Ján Golian (1906-1945), oficer. Urodzony na Węgrzech w rodzinie robotniczej, studiował w Akademii Wojskowej na Morawach i w Pradze, od 1938 r. stacjonował w Bańskiej Bystrzycy, po rozpadzie Czechosłowacji pozostał w służbie w wojsku słowackim. Brał udział w walkach na froncie wschodnim, w tym czasie nawiązał pierwsze kontakty z wojskiem radzieckim i sowieckimi partyzantami, przerzucanymi poza linię frontu. Po powrocie z kampanii przeciwko ZSRR zaczął tworzyć antyfaszystowską konspirację w wojsku. Współdziałając z podziemną Słowacką Radą Narodową i rządem czechosłowackim na uchodźstwie w Londynie wraz z grupą wyższych oficerów Golian zaczął wojskowe przygotowania do powstania narodowego. W kwietniu 1944 r. na tajnym spotkaniu z podziemnymi władzami powierzono mu przygotowanie wojskowej strony powstania, którego wybuch koordynowany był armią radziecką. 25 sierpnia 1944 r. Golian wydał rozkaz wybuch powstania. Decyzją rządu londyńskiego został awansowany na pułkownika, a potem na generała brygady. Po klęsce powstania ujęty przez Niemców 2 listopada 1944 r. w Pohrońskim Bukowcu, przesłuchiwany przez gestapo w Bratysławie, a następnie przewieziony do Berlina, gdzie został skazani na śmierć i rozstrzelany prawdopodobnie w obozie koncentracyjnym we Flossenburgu z początkiem 1945 r.

Alexander Dubček (1921-1992), polityk, działacz partyjny i państwowy, symbol wydarzeń Praskiej Wiosny w 1968 r. Urodził się w Uhrovci w rodzinie stolarza, wychowany w rodzinie o poglądach socjalistycznych. W latach 1925-38 cała rodzina była na dobrowolnej emigracji w ZSRR, w miejscowości Frunze, dziś Biszkek w Kirgizji. Po powrocie do kraju wyuczył się zawodu ślusarza-mechanika i podjął pracę w zakładach zbrojeniowych w Dubnicy nad Wagiem. W 1939 r. wstąpił do Komunistycznej Partii Czechosłowacji, a w 1944 był partyzantem w Słowackim Powstaniu Narodowym, gdzie dwukrotnie był ranny. Po wojnie pracował najpierw jako robotnik, a potem – w aparacie partyjnym w Trenczynie, Bańskiej Bystrzycy i Bratysławie. W 1963 r. został pierwszym sekretarzem KC Komunistycznej Partii Słowacji, a w styczniu 1968 stanął na czele KPCz. Jego wybór zapoczątkował ruch budowy „socjalizmu z ludzką twarzą”. Praska wiosna zakończyła się interwencją pięciu państw Układu Warszawskiego 21 sierpnia 1968 r. W kwietniu 1969 r. Dubček został zdjęty ze stanowiska i zastąpił go Gustáv Husák. Dubček krótko był potem przewodniczącym Zgromadzenia Federalnego, ale jako symbol „Praskiej wiosny” był dla władz „normalizacyjnych” bardzo niewygodny, więc wysłano go na stanowisko ambasadora do Turcji, a w 1970 r. został pozbawiony wszystkich funkcji i zmuszony do zupełnej izolacji. Aż do przejścia na emeryturę był zatrudniony w zarządzie Zachodniosłowackich Lasów jako referent do spraw mechanizacji. Skazany na milczenie przywódca Praskiej Wiosny zdołał w 1976 r. przekazać na Zachód do uczestników berlińskiej konferencji partii komunistycznych wezwanie, by zajęła się ona sytuacją w Czechosłowacji i prześladowaniami lewicowych reformatorów. Temat naturalnie nie został podjęty, ale nazwisko Dubčeka powróciło w zachodnich mediach. W 1989 r. w czasie „aksamitnej rewolucji” Dubček powrócił na polityczną scenę i po 20 latach ponownie został przewodniczącym Zgromadzenia Federalnego. W 1992 r. wstąpił do Słowackiej Partii Socjaldemokratycznej, został jej przewodniczącym i w tym samym roku był wybrany na posła. We wrześniu 1992 r. podczas służbowej podróży w Czechach uległ wypadkowi samochodowemu. Zmarł w Pradze wskutek obrażeń 7 listopada 1992 r. Pochowany w Bratysławie.

Gustáv Husák (1913-1991), polityk, działacz partyjny, prawnik. Pochodził ze wsi Dubravka, gimnazjum skończył w Bratysławie, tam też studiował na Wydziale Prawa Uniwersytetu im. Komeńskiego (1932-37), gdzie przed wojną uzyskał doktorat. W wieku 16 lat wstąpił do Komunistycznego Związku Młodzieży, a od 1933 r. działał w partii komunistycznej, był także redaktorem lewicowego pisma „Šíp”. Pracował jako aplikant adwokacki w Bratysławie. W listopadzie 1940 r. aresztowany za działalność komunistyczną i zesłany do obozu koncentracyjnego w Ilavie, gdzie przebywał dwa lata. Od 1943 r. działał w antyfaszystowskiej konspiracji i był autorem programu ideowego podziemnej Słowackiej Rady Narodowej, dążącego do zbrojnego powstania przeciw dyktaturze ks.Tiso i do powojennej ścisłej współpracy z ZSRR. Po wojnie działał w partii, ale w 1951 r. został aresztowany i w sfingowanym procesie za „burżuazyjno-narodowe odchylenie” skazany na dożywotnie więzienie. Zwolniono go dopiero w 1960 r., ale potem nadal działał w reformatorskim skrzydle KPCz. W 1969 r. na żądanie Moskwy zastąpił Alexandra Dubčeka na stanowisku I sekretarza KC KPCz (potem sekretarza generalnego; do 1987 r.) 29 maja 1975 r. został prezydentem republiki i funkcję tę pełnił do 10 grudnia 1989 r. Ostatnie lata życia spędził na emeryturze w Bratysławie.

Vladimír Mečiar (ur. 1942). Pochodzi ze Zwolenia. Po maturze w 1959 r. pracował z Powiatowej Radzie Narodowej w Żarze nad Hronem, a w latach 1967-68 działał w organizacjach młodzieżowych i zajmował się boksem amatorskim. Członek partii komunistycznej w latach 1962-70, wyrzucony z partii za negatywny stosunek do okupacji kraju przez wojska ZSRR. Przez pół roku bezrobotny, znalazł potem pracę w pomocnik wytapiacza w stalowni huty w Dubnicy nad Wagiem. W 1974 r. ukończył zaoczne studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Komeńskiego w Bratysławie i podjął pracę w administracji, potem jako radca prawny.

Do życia politycznego powrócił po listopadzie 1989 r. W styczniu 1990 r. został powołany na ministra spraw wewnętrznych i ochrony środowiska Słowacji, będąc równocześnie posłem z ramienia organizacji „Społeczeństwo przeciw przemocy”. W czerwcu 1991 założył „Ruch na rzecz demokratycznej Słowacji” (HZDS), którym kieruje do dziś. W latach 1990-94 trzykrotnie był premierem słowackiego rządu. Kandydował też w wyborach prezydenckich w maju 1999 roku i w drugiej turze przegrał z Rudolfem Schusterem.

Uważany jest za głównego architekta „aksamitnego rozwodu” z Czechami i twórcę niezależności Słowacji. Populista, socjal-nacjonalista, uchodzi za eurosceptyka, w swoim czasie zablokował wejście Słowacji do NATO.

Żonaty, ma dwóch synów i dwie córki.

Michal Kováč (ur. 1930). Pochodzi ze wsi Ľubiša we wschodniej Słowacji. Studiował w Bratysławie na Akademii Handlowej i w Wyższej Szkole Ekonomicznej, uzyskując tytuł inżyniera. Po rocznej pracy jako asystent w Wyższej Szkole Ekonomicznej podjął pracę w oddziale Narodowego Banku Czechosłowackiego (1956-89), w międzyczasie przez rok będąc wykładowcą w Szkole Bankowości na Kubie, był także wykładowcą akademickim w Bratysławie. W latach 1967-69 był delegatem Banku Żywnościowego w Londynie, odwołany po stłumieniu Praskiej Wiosny, pracował potem w Bratysławie jako urzędnik bankowy. Członek Komunistycznej Partii Czechosłowacji, usunięty z niej w 1970 r. W latach 1978-89 ponownie pracował jako pracownik naukowo-badawczy, zajmując się kwestiami makroekonomii, polityki monetarnej i bankowości.

Po „aksamitnej rewolucji” został ministrem finansów w rządzie Słowacji, a od 1990 r. również posłem z ramienia Stowarzyszenia Przeciw Przemocy. W 1992 r. został przewodniczącym Zgromadzenia Federalnego, którą to funkcję pełnił aż do rozpadu federacji. 15 lutego 1993 wybrany pierwszym prezydentem Republiki Słowackiej. Funkcję sprawował do 2 marca 1998 r. Żonaty, ma dwóch synów.

Mikulaš Dzurinda (ur.1955) pochodzi z miejscowości Spiski Czwartek koło Słowackiego Raju. Studiował ekonomikę transportu na Uniwersytecie w Żylinie (1974-79), tamże zdobył tytuł doktorski (1988). W 1993 r. studiował w Instytucie Adama Smitha i w instytucie Stosunków Ekonomicznych w Londynie. Pracował w Instytucie Badania Transportu w Żylinie (1979-1990), a także w Czechosłowackim Transporcie Państwowym w dyrekcji w Bratysławie, w dziale technologii informatycznej. W latach 1991-92 był federalnym wiceministrem transportu i komunikacji, a w 1994 – słowackim ministrem transportu, komunikacji i robót publicznych. Jest członkiem Ruchu Chrześcijańsko-Demokratycznego (KDH), a od 1993 jej wiceprzewodniczącym do spraw gospodarczych. W październiku 1997 po utworzeniu Partii Demokratycznej Koalicji został jej rzecznikiem, a następnie przewodniczącym. Poseł do parlamentu Słowacji od 1992 r. Od października 1998 premier rządu Słowacji, od stycznia 2000 – także założyciel i przewodniczący słowackiej Unii Chrześcijańsko-Demokratycznej. Żonaty, ma dwoje dzieci.