Maciej Pinkwart
Grecja 2026
Słoneczny patrol
8. Miss rybaków
Wczesnym popołudniem wracamy do Oneiro, kąpiemy w basenie, przebieramy się,
odpoczywamy i jedziemy samochodem przez wyspę. Egina jest bardzo zielona, niemal
jak Korfu czy Lesbos. Zbocza gór pokrywają lasy prawie do wierzchołków, niżej
setkami metrów ciągną się gaje oliwne, cytrusowe (głównie pomarańczowe) i przede
wszystkim pistacjowe. Drzewka niewysokie, podobne z daleka do oliwnych, różnią
się od nich przede wszystkim kolorem liści: są intensywnie zielone, błyszczące i
sztywne.
Po trzech kilometrach docieramy na porośniętą sosnami górę. Bezpłatny parking to
ostatnie zacienione miejsce w tej okolicy. Kasa, bilety, wchodzimy na teren
świątyni.
Jest niewielka, ale doskonale zachowana. Oczywiście, kolumny są
marmurowo-białe, w przeszłości zapewne były polichromowane, do dziś wznosi się
ich dwadzieścia pięć (pierwotnie były trzydzieści dwie). Na tympanonach świątyni
znajdowały się ciekawe płaskorzeźby, przedstawiające sceny z wojny trojańskiej i
z działalności Heraklesa. Jak zwykle, rzeźby te wywieziono poza Eginę – część
trafiła do Monachium (te kupił słynny szalony Ludwik Bawarski), część – do
Muzeum Archeologicznego w Atenach.
Świątynia jest piękna głównie przez swój kompaktowy charakter oraz świetne
położenie. Nie chodzi tylko o to, że widać stąd pięknie Morze Egejskie i Wyspy
Sarońskie, ale także i dlatego, że w starożytności była jednym z punktów
świętego trójkąta, tworzonego przez ateński Partenon, świątynię Posejdona na
półwyspie Sunion, no i świątynię Afai na Eginie. Ciekawe, że tutaj zastosowano
podobne myki architektoniczne, co na Akropolu: boczne kolumny są szersze
od środkowych, żeby oglądane z dołu nie wydawały się za cienkie na tle nieba.
Podobnie jak w Partenonie, kolumny są lekko pochylone do środka, co znów
powoduje, że oglądane z dołu sprawiają wrażenie prostych. Ten obiekt, którego
pozostałości teraz zwiedzamy, zbudowano ok. 500 r. p.n.e. i ma wyraźny rys
dorycki. Ale nadbudowano go w miejscu wcześniejszej świątyni, z 580 r. p.n.e., a
może nawet wcześniejszej, z VII w. p.n.e. A znaleziska kultowych figurek
kobiecych z XIV w. p.n.e. wskazują, że miejsce to było terenem kultowym już w
czasach minojskich. A może i wcześniej, bo wyspa przecież była zamieszkała już w
neolicie. Pozostałości sanktuarium, które też zwiedzamy datowane są na 480 r.
p.n.e.
Warto poświęcić kilka słów patronce świątyni.
Afaja – trochę na siłę identyfikowana tu, na Eginie, z Ateną – to tak
naprawdę nimfa Britomartis, córka rozpłodowca Zeusa i nimfy Karme. Pochodziła z
Krety: urodziła się w wąwozie Samaria, potem mieszkała w Gortynie,
brała udział
w polowaniach Artemidy, aż raz zobaczył ją Minos, jej przyrodni brat i zapałał
do niej pożądliwością wielką, choć tak na ogół to wolał chłopców, ale czasami
się zmuszał. Inna rzecz, że Britomartis była piękna i miła, o czym świadczy
choćby jej imię, które właśnie znaczy słodka dziewczyna, βριτύς (britýs)–
słodka, μάρτις (mártis) – dziewica.
Próbował się do niej dobierać przez wiele miesięcy, wreszcie dziewczyna
nie wytrzymała i rzuciła się ze skały w morze w miejscowości, którą potem
nazwano Diktynną. Nimfa oczywiście była nieśmiertelna, więc ją tylko lekko
przytopioną z morza wyłowili przypadkowi rybacy i nazwali właśnie Diktynną –
znalezioną w sieci. Należało się jej to, bo to ona wcześniej uplotła i
ofiarowała ludziom dictię, czyli sieć właśnie.
Pierwsze sanktuarium Britomartis-Diktynny powstało niedaleko tego miejsca, na
północno-zachodnim przylądku Krety i otrzymało nazwę Diktynna. Nimfę po czasie
utożsamiono z jej przyjaciółką Artemidą i przydano jej atrybuty – tak, że
Diktynna stała się patronką zarazem polowań jak i umiłowania natury. Dziś
mogłaby być patronką PSL-u, albo przynajmniej Polskiego Związku Łowieckiego,
który też słynie z umiłowania natury. Pielgrzymowano tu nie tylko z całej Krety,
ale także z innych obszarów Morza Egejskiego. Ostatni odcinek pokonywano boso,
by mieć kontakt z naturą, którą uosabiała bogini. W tym miejscu wzniesiono
później świątynię rzymską, a w IX w. – klasztor poświęcony świętemu Jerzemu.
Miejscowość położona jest bezpośrednio nad morzem (dokładnie nad – na wysokości
ok. 200 m n.p.m.), więc wielokrotnie napadali na nią piraci, co w efekcie
doprowadziło do obrócenia świątyń w ruinę. Dzieła zniszczenia dopełnili Turcy w
czasie okupacji Krety.
W czasach mykeńskich Britomaris – Diktynnę czczono też w miejscowości Polyrrinia,
niedaleko Kissamos, wciąż na Krecie, a potem – w Falasarnie i Eloundzie.
Aż któregoś dnia Britomaris-Diktynna-Artemida uciekła z Krety i pojawiła się na
sarońskiej Eginie, gdzie sprawiła parę cudów, a gdy ludzie zaczęli ją nagabywać
o następne – weszła do niezbyt gęstego lasku piniowego na wzgórzu i tam po
prostu zniknęła, a dokładniej – przestała być widoczna. Wtedy nazwano ją Ἀφαία,
Afaja, co właśnie znaczy niewidoczna. Wybudowano jej więc piękną
świątynię licząc na to, że wróci do swej widzialnej postaci i zacznie znów
czynić cuda. A że świątynia przypominała ludziom przybytek Ateny na Akropolu –
zaczęto nimfę utożsamiać i z Ateną. Dziś po wciąż niewidzialnej
Britomaris-Diktynnie-Artemidzie-Afaji-Atenie została tylko świątynia na Eginie.
Ale to nie jest mało…
