Maciej Pinkwart

Grecja 2026

Słoneczny patrol

 

8. Miss rybaków

 

OneiroWczesnym popołudniem wracamy do Oneiro, kąpiemy w basenie, przebieramy się, odpoczywamy i jedziemy samochodem przez wyspę. Egina jest bardzo zielona, niemal jak Korfu czy Lesbos. Zbocza gór pokrywają lasy prawie do wierzchołków, niżej setkami metrów ciągną się gaje oliwne, cytrusowe (głównie pomarańczowe) i przede wszystkim pistacjowe. Drzewka niewysokie, podobne z daleka do oliwnych, różnią się od nich przede wszystkim kolorem liści: są intensywnie zielone, błyszczące i sztywne.

Po trzech kilometrach docieramy na porośniętą sosnami górę. Bezpłatny parking to ostatnie zacienione miejsce w tej okolicy. Kasa, bilety, wchodzimy na teren świątyni.Afaja Jest niewielka, ale doskonale zachowana. Oczywiście, kolumny są marmurowo-białe, w przeszłości zapewne były polichromowane, do dziś wznosi się ich dwadzieścia pięć (pierwotnie były trzydzieści dwie). Na tympanonach świątyni znajdowały się ciekawe płaskorzeźby, przedstawiające sceny z wojny trojańskiej i z działalności Heraklesa. Jak zwykle, rzeźby te wywieziono poza Eginę – część trafiła do Monachium (te kupił słynny szalony Ludwik Bawarski), część – do Muzeum Archeologicznego w Atenach.

Świątynia jest piękna głównie przez swój kompaktowy charakter oraz świetne położenie. Nie chodzi tylko o to, że widać stąd pięknie Morze Egejskie i Wyspy Sarońskie, ale także i dlatego, że w starożytności była jednym z punktów świętego trójkąta, tworzonego przez ateński Partenon, świątynię Posejdona na półwyspie Sunion, no i świątynię Afai na Eginie. Ciekawe, że tutaj zastosowano podobne myki architektoniczne, co na Akropolu: boczne kolumny są szersze od środkowych, żeby oglądane z dołu nie wydawały się za cienkie na tle nieba. Podobnie jak w Partenonie, kolumny są lekko pochylone do środka, co znów powoduje, że oglądane z dołu sprawiają wrażenie prostych. Ten obiekt, którego pozostałości teraz zwiedzamy, zbudowano ok. 500 r. p.n.e. i ma wyraźny rys dorycki. Ale nadbudowano go w miejscu wcześniejszej świątyni, z 580 r. p.n.e., a może nawet wcześniejszej, z VII w. p.n.e. A znaleziska kultowych figurek kobiecych z XIV w. p.n.e. wskazują, że miejsce to było terenem kultowym już w czasach minojskich. A może i wcześniej, bo wyspa przecież była zamieszkała już w neolicie. Pozostałości sanktuarium, które też zwiedzamy datowane są na 480 r. p.n.e.

Warto poświęcić kilka słów patronce świątyni.

BritomartisAfaja – trochę na siłę identyfikowana tu, na Eginie, z Ateną – to tak naprawdę nimfa Britomartis, córka rozpłodowca Zeusa i nimfy Karme. Pochodziła z Krety: urodziła się w wąwozie Samaria, potem mieszkała w Gortynie,Diktynnabrała udział w polowaniach Artemidy, aż raz zobaczył ją Minos, jej przyrodni brat i zapałał do niej pożądliwością wielką, choć tak na ogół to wolał chłopców, ale czasami się zmuszał. Inna rzecz, że Britomartis była piękna i miła, o czym świadczy choćby jej imię, które właśnie znaczy słodka dziewczyna, βριτύς (britýs)– słodka,  μάρτις (mártis) – dziewica. Próbował się do niej dobierać przez wiele miesięcy, wreszcie dziewczyna nie wytrzymała i rzuciła się ze skały w morze w miejscowości, którą potem nazwano Diktynną. Nimfa oczywiście była nieśmiertelna, więc ją tylko lekko przytopioną z morza wyłowili przypadkowi rybacy i nazwali właśnie Diktynną – znalezioną w sieci. Należało się jej to, bo to ona wcześniej uplotła i ofiarowała ludziom dictię, czyli sieć właśnie.

Pierwsze sanktuarium Britomartis-Diktynny powstało niedaleko tego miejsca, na północno-zachodnim przylądku Krety i otrzymało nazwę Diktynna. Nimfę po czasie utożsamiono z jej przyjaciółką Artemidą i przydano jej atrybuty – tak, że Diktynna stała się patronką zarazem polowań jak i umiłowania natury. Dziś mogłaby być patronką PSL-u, albo przynajmniej Polskiego Związku Łowieckiego, który też słynie z umiłowania natury. Pielgrzymowano tu nie tylko z całej Krety, ale także z innych obszarów Morza Egejskiego. Ostatni odcinek pokonywano boso, by mieć kontakt z naturą, którą uosabiała bogini. W tym miejscu wzniesiono później świątynię rzymską, a w IX w. – klasztor poświęcony świętemu Jerzemu. Miejscowość położona jest bezpośrednio nad morzem (dokładnie nad – na wysokości ok. 200 m n.p.m.), więc wielokrotnie napadali na nią piraci, co w efekcie doprowadziło do obrócenia świątyń w ruinę. Dzieła zniszczenia dopełnili Turcy w czasie okupacji Krety.

W czasach mykeńskich Britomaris – Diktynnę czczono też w miejscowości Polyrrinia, niedaleko Kissamos, wciąż na Krecie, a potem – w Falasarnie i Eloundzie.

Aż któregoś dnia Britomaris-Diktynna-Artemida uciekła z Krety i pojawiła się na sarońskiej Eginie, gdzie sprawiła parę cudów, a gdy ludzie zaczęli ją nagabywać o następne – weszła do niezbyt gęstego lasku piniowego na wzgórzu i tam po prostu zniknęła, a dokładniej – przestała być widoczna. Wtedy nazwano ją Ἀφαία, Afaja, co właśnie znaczy niewidoczna. Wybudowano jej więc piękną świątynię licząc na to, że wróci do swej widzialnej postaci i zacznie znów czynić cuda. A że świątynia przypominała ludziom przybytek Ateny na Akropolu – zaczęto nimfę utożsamiać i z Ateną. Dziś po wciąż niewidzialnej Britomaris-Diktynnie-Artemidzie-Afaji-Atenie została tylko świątynia na Eginie. Ale to nie jest mało…

Afaja

Spis treści

C.d.n.