Maciej Pinkwart

Grecja 2026

Słoneczny patrol

 

7. Plażowa pigułka historii

 

Plaża w Agia Marina15 czerwca, poniedziałek, zaczyna się nowy tydzień. Kąpiel, kawa, herbata, śniadanie i powoli wyruszamy na plażę. Rytuał jak wszędzie: ja w cieniu pod pHerodot w Halikarnasiearasolką, Michał w słońcu na smażalni, Renatka trochę tak i trochę tak. Co do mnie – kąpię się dwa-trzy razy, w przerwach wysycham i rozglądam się po okolicy.

Ani to, co widzę w zasięgu wzroku, ani później, w czasie wojaży samochodowych wzdłuż i wszerz wyspy, nie pozwala wyobraźni rozhulać się za bardzo i wyobrazić sobie tego, o czym piszą historycy, w tym słynny Herodot. Nad Eginą najpierw panowali kreteńscy Minojczycy, potem, swoje załogi wojskowe i swój handel osadzili tu Mykeńczycy. To z Eginy wywodził się nie tylko Achilles (choć nie tutaj się urodził), ale i Ajaks Wielki, syn Telemona, który był księciem Eginy. On też był jednym z najdzielniejszych wojowników pod Troją. W Katalogu okrętów w Iliadzie Homera Egina wysyła pod Troję wojska razem z siłami Argolidy, pod dowództwem króla Diomedesa. Ach, jak o spotkaniach Diomedesa z Heleną pięknie pisze pani Coleen McColough…

Od Herodota wiemy, że gdy Dorowie podbili Peloponez, zdobyli też potężne, mykeńskie miasto Epidauros. Ale nie zniszczyli go, tylko utworzyli tam swój ważny ośrodek. A w toku dalszych podbojów dorycki już Epidauros w latach 950-900 p.n.e. skolonizował Eginę, gdzie od wieków mieszkali nieliczni przybysze z Azji Mniejszej (wykopaliska potwierdzają też wczesne wpływy kulturowe i demograficzne z Cyklad i Krety). Już sto lat później Egici (jak piszą niektórzy) w znaczniej mierze pochodzący z Epidaurosu, zrzucili jarzmo suwerena i uniezależnili się od metropolii.

W VII w. p.n.e. mała Egina stała się prawdziwą potęgą morską i ekonomiczną, wykorzystującą przede wszystkim swoje dogodne położenie między Attyką a Peloponezem. Za żeglugą poszedł korzystny handel – mieszkańcy Eginy prowadzili rozległe interesy z kreteńską Kidonią (dziś: Chania), Egiptem i Fenicją. Egińczycy mieli nawet swoje stałe stoiska na emporium, czyli bazarze w egipskim Naukratis w delcie Nilu – jako jedyni Grecy. A przed 700 r. p.n.e. na Eginie – w pierwszym miejscu cywilizacji zachodniej – zaczęto wybijać własną monetę. Stater eginecki (jeden egzemplarz, właśnie z 700 r. p.n.e., znajduje się w StaterBibliotece Narodowej w Paryżu), wykonany z elektrum, czyli stopu złota i srebra, miał wybity wizerunek morskiego żółwia caretta, świętego zwierzęcia Afrodyty, ważył 12,2 grama i w VII w. p.n.e. został przyjęty jako standard w świecie greckim, dzielił się na dwie drachmy, mające po 6,1 gram srebra. W V w. egińskie drachmy miały na awersie wizerunek żółwia lądowego, a na rewersie – napis AIG(ina) i wizerunek delfina.

Potęga morska i ekonomiczna Eginy z biegiem lat wywołała gniew Aten, co skutkowało blisko stuletnimi potyczkami, które Herodot nazwał polemos akeryktos, wojną niewypowiedzianą, która trwała od końca VI aż do połowy V wieku p.n.e. Egina przystąpiła do sojuszu ze Spartą i początkowo na morzu wygrywała ze słabą wówczas flotą ateńską, ale z biegiem czasu Ateny zyskiwały przewagę. Przed bitwą pod Maratonem, w 491 r. p.n.e. Egińczycy zawarli pakt z królem Persów Dariuszem, w zamian za co uzyskali przywilej wolnego handlu na terenach podbitych przez Persję. Ale kiedy kolejna wojna perska, w której z gigantyczną armią ruszył na zachód następca Dariusza, jego syn – Kserkses, zagroziła całej cywilizacji helleńskiej – sytuacja uległa zmianie. W Koryncie doszło do powołania sojuszu obronnego najważniejszych greckich polis, a będąca autorytetem militarnym Sparta wymusiła pogodzenie się Aten i Eginy. Temistokles

Jak wiemy, zwycięstwo pod Salaminą odnieśli Grecy, a potocznie uznaje się to za zasługę ateńskiego wodza Temistoklesa, który w zasadzie stworzył nowoczesną flotę ateńską i zamknąwszy Persów w cieśninie salamińskiej, zmusił ich do ucieczki. A wtedy – pisze Herodot – okręty z Eginy sformowały linię na pełnym morzu i polowały na uciekające statki wroga, odcinając im odwrót i to właściwie ich załogi doprowadziły do masakry Persów. Przez długi czas to właśnie Egińczykom wyrażano wdzięczność za odwagę i sprawność ich wojsk, a potem, oczywiście, Ateny zawłaszczyły całą sławę.

Zawłaszczyły też Eginę. W 451 r. p.n.e. kruchy antyperski sojusz już nie był potrzebny i wybuchła, tląca się już od przynajmniej dziesięciu lat w postaci licznych prowokacji, pierwsza wojna peloponeska, której głównymi antagonistami były Ateny i Sparta. Wiedząc o dawnych sojuszach Egińczyków ze Spartanami, Ateny prewencyjnie zajęły Eginę. Pierwsza wojna skończyła się rozejmem, który szlag trafił po 20 latach (miał obowiązywać lat 30).

W 431 r. p.n.e., wybuchła II wojna peloponeska. Ateńczycy, mając pewność, że dawne animozje ożyją i Egina znów sprzymierzy się ze Spartą przeciwko nim, najechali wyspę i dosłownie oczyścili ją ze wszystkich mieszkańców i wprowadzili swoich kolonistów. Egińczycy jako uchodźcy osiedli na pograniczu Argolidy i Lakonii, ale i tam ich Ateńczycy najeżdżali i zabijali. Ci, którzy przeżyli, po wojnie peloponeskiej wrócili pod opieką Spartan na swoją wyspę. Jakoś ułożyli się z kolonistami ateńskimi, którzy nazywani byli wdzięcznym terminem kleruchowie – od greckiego κληροῦχος, klēroukhos, dosłownie „właściciel losu”.

A potem dzieje Grecji były coraz bardziej jednolite, bo po wojnach peloponeskich właściwie skończył się okres polis, miast-państw na tym terenie. I Egina dzieliła losy wszystkich Hellenów. Podbijają ją Macedończycy, Pergamon i Rzym. Wspólnota chrześcijańska powstała tu podobno już w I w. n.e.

Po podziale Cesarstwa Rzymskiego w 395 r. Egina trafia do Bizancjum, doznaje wielu krzywd od Arabów, nękają ją najazdy berberyjskich piratów, a po czwartej krucjacie w 1204 r. dostaje się w ręce Wenecjan. Po pierwszej wojnie Wenecji z Turcją Egina zostaje przy Serenissimie i jest zarządzana przez argolidzkie Nauplio, wówczas ważny ośrodek wenecki. Ale w 1537 r. sułtan Sulejman wypowiedział wojnę Wenecji, a jego admirał, nasz dobry znajomy z innych wysp Hayreddin Barbarossa opanował i zniewolił Eginę. A potem było już tak, jak w całej Grecji: Turcja, znów Wenecja, znów Turcja, powstania i powrót niepodległości.

 

Spis treści

C.d.n.