Maciej Pinkwart
Grecja 2026
Słoneczny patrol
1.
Kolacja z Akropolem
Grecja od blisko 20 lat jest naszym letnim ćwiczeniem obowiązkowym. Oczywiście
lato greckie to lato do kwadratu, ale nawet i do przeszło 30 stopni w
zacienionych miejscach można przywyknąć, o czym świadczą codzienne stroje
Greków. To lato greckie to dla mnie przede wszystkim termin: zwykle właśnie tam,
na Bałkanach czy na wyspach spędzam pierwszy dzień lata. I tam dochodzi do mnie
smutna świadomość, że choć lato właśnie dopiero się rozpoczęło, to najdłuższe
dni już minęły i nieuchronnie zmierzamy ku zimie. No, powiedzmy – ku jesieni.
Bywało i tak, że nadchodzącą jesień też witałem w Grecji, ale poza
wcześniej zapadającym zmrokiem żadnych innych oznak zmiany pory roku nie
odczuwałem. A z wiosną, no cóż, bywało różnie: widywałem Lefka Ori, Góry Białe
na Krecie białe, nie tylko od tworzącego je wapienia, a kiedyś przez zaspy
śnieżne nie mogliśmy się dokopać do jaskini Dikte – w połowie czerwca…
Ale to była Kreta, wysokie góry i wyjątkowo chłodny czerwiec. Teraz ani o tym
mowy nie ma. Choć gdy wysiadamy na lotnisku Venizelosa pod Atenami nie odczuwam
specjalnie szoku termicznego. Ani porównać tego wrażenia z odczuciem z 2007
roku, kiedy idąc przez płytę lotniska Diagorasa na Rodos miałem wrażenie, że
nagle znalazłem się w starej Nowej Hucie i zmierzam prosto do pieca
martenowskiego. Więc Ateny witają nas zwykłym, kontynentalnym latem, które
formalnie nadejdzie dopiero za 10 dni.
12 czerwca 2026, piątek. Już na
lotnisku w Krakowie dopadła nas nowoczesność: Ryanair wprowadził obowiązkową
odprawę on-line, co oczywiście przez kierowniczkę naszej wyprawy zostało szybko
ogarnięte i już parę dni temu Renata wysłała nam, Michałowi i mnie,
elektroniczne karty pokładowe, które w postaci efektownego QR-kodu musieliśmy
sobie wygenerować i zrzucić do pamięci telefonów. Teraz przed stanowiskami
odprawy naszej linii stoi kilka, a może kilkanaście wag z ekranami i drukarkami.
Renata przykłada do czytnika swój, główny QR-kod i do aplikacji Ryanaira
wczytana zostaje ta właśnie waga, n
a którą po kolei kładziemy nasze walizki,
otrzymujemy wydruk pasków z kodem kreskowym, oklejamy nimi rączki walizek i
poinstruowani (jednak!) przez ludzką obsługę, kładziemy bagaż na taśmie, która z
łomotem walizki przewraca i zabiera w drogę. Bagaż znika w czeluściach dworca, a
nam pozostaje tylko nadzieja, że inne automaty prawidłowo odczytają te wszystkie
kody i skierują bagaż do tego samego samolotu, do którego wsiądziemy my.
Kontrola bezpieczeństwa też szybka i bezproblemowa, przechodzimy dalej.
Czas, który zaoszczędziliśmy na odprawie elektronicznej, tracimy w oczekiwaniu
na boarding. Niespodziewanie kłaniają mi się z daleka jacyś młodzi ludzie
– z grubsza poznaję swoich dawnych uczniów z POSA, potem podchodzą rodzice. To
kilkuosobowa ekipa z TPN pod wodzą dyrektora Szymona Ziobrowskiego czeka na swój
boarding: lecą najpierw do Warszawy, potem do Delhi, a na koniec – w
Himalaje. Ja ze swoimi Atenami czuję się jak prowincjusz…
Żegnają się z nami i wchodzą do samolotu. My godzinę później przechodzimy do
naszego gejtu, pokazujemy QR-kod, wchodzimy na pokład. Nikt nie sprawdza
ani wagi, ani rozmiarów bagażu pokładowego. Dobre dwadzieścia minut przed
rozkładową godziną odlotu jesteśmy wszyscy na pokładzie, drzwi zamknięte, pilot
się wita i mówi, że jak nas wieża puści, to odlecimy wcześniej. Ale nie puszcza
i odlatujemy później. To bez znaczenia – w niecałe dwie godziny lądujemy na
lotnisku w Atenach.
Nie cierpię go. Jest ogromne, rozległe i pełne chaosu. Odnoszę wrażenie, że
wylądowaliśmy gdzieś koło Pireusu i teraz, żeby odebrać bagaż, musimy pokonać
parę kilometrów tunelu ciągnącego się w kierunku Aten. Owszem, dla dzieci to
może być atrakcja – poruszamy się w poszczególnych segmentach po ruchomych
chodnikach, obserwując na ścianach graffiti z zabytkami Aten, a na filarach
portrety światowych twórców awiacji. Zastanawiam się, jak transportują bagaże –
przecież przyleciały i wylądowały w tym samym miejscu, co my?
O ile przyleciały…
Docieramy wreszcie do taśmy bagażowej, walizki – uff! – wyjeżdżają nam naprzeciw
– i teraz musimy jeszcze pokonać piechotą z pół kilometra do parkingu, na którym
mamy się spotkać z osobą, udostępniającą nam samochód. Trochę czekamy, pani
wypożyczająca podjeżdża, przejeżdżamy do wypożyczalni jej samochodem,
wypożyczamy. Upał, mimo późnego popołudnia, coraz większy. Wsiadamy, jedziemy –
Michał jedzie – do Aten. Tłok w mieście ogromny. I to samo wrażenie, co przed
paroma laty: Ateny rozbudowywały się gwałtownie w czasach tanich unijnych
kredytów i rządów lewicowej Syrizy. A kiedy Unia przykręciła kurek i narzuciła
surowy program naprawczy, polegający głównie na oszczędnościach – rozmach
inwestycyjny się skończył i teraz mnóstwo domów straszy szkieletami
niewykończonych górnych pięter. 
Przy pomocy nawigacji i Renatki Michał dowozi nas do luksusowego,
czterogwiazdkowego hotelu Polis Grand Hotel. To polis raczej nie ma nic
wspólnego ani z policją, ani z
Polską: rozumiem, że to jest miejski Grand Hotel. Meldujemy się, ja
zostaję z bagażami w lobby, Michał z Renatą odjeżdżają odstawić samochód na
pobliski podziemny parking. Lokujemy się na trzecim piętrze, pokój ciasny, ale z
balkonem. Po prawej stronie zachodzące słońce oświetla doskonale widoczny
Akropol.
Odświeżamy się, przebieramy – nie mamy smokingów ani innych strojów
wieczorowych, ale jakoś przyzwoicie ogarnięci wjeżdżamy na ostatnie piętro,
podchodzimy jeszcze trochę po schodach i lokujemy się w widokowej restauracji, w
której Renata jeszcze z Polski zarezerwowała stolik na kolację. Głównym daniem
jest widok na Akropol, przepięknie teraz oświetlony.
Byłem tam dwa razy, tym razem nie mamy go w planie. Ale jest – i wciąż wywołuje
zachwyt. Nie dlatego, że piękny – choć jest piękny, zwłaszcza teraz – z daleka i
w kontraście do coraz ciemniejszego nieba. Ale dlatego, że to jeden z
powszechnie rozpoznawanych symboli cywilizacji helleńskiej. Nie: cywilizacji w
ogóle. Wznosi się zaledwie 70 metrów nad miastem, ale teraz, wieczorem z pewnej
odległości wygląda, jakby łączył Ateny z niebem. Ludzie mieszkali tam już w
neolicie, w czasach mykeńskich, gdy Argos panowało też nad Attyką, był tu pałac
z królewskim megaronem, a potem, po wiekach ciemnych, zaczęto budować na
Akropolu pierwszą świątynię Ateny. Legenda głosi, że o bycie boskim patronem
nowo powstającego miasta konkurowali starszy brat króla bogów Zeusa – Posejdon i
waleczna oraz mądra Zeusowa córka – Atena. W zasadzie był to konkurs ofert:
Posejdon uderzył trójzębem o skałę Akropolu i wytrysnęło tam źródło słonej wody,
ponoć leczniczej. A Atena wbiła w ziemię wzgórza swoją włócznię – i w tym
miejscu wyrosło drzewo oliwne. Mieszkańcy miasta uznali, że
drzewo, które daje
cień i owoce, z których oliwa jest niezbędna w kuchni i przy smarowaniu powozów,
a nocami daje światło – jest lepszym darem. Drzewo oliwne nadal rośnie pod
ścianami Erechtejonu – poświęconej Atenie świątyni na Akropolu. Cherlawe jest
trochę i ma może ze 200 lat, ale utrzymuje się, że jest to jakaś prawnuczka
tamtej ateńskiej oliwki, cudownie wyrosłej trzy tysiące lat temu. Żeby się
Posejdon nie gniewał o to, że nie zwyciężył w tym castingu, jego źródło
umieszczono w specjalnej cysternie, do której cudowna morska woda napływała ze
studni, połączonej z morzem oczywiście. Dziś studnia jest, ale jakoś dziwnie
bezwodna. Ale i tak każdy odwiedzający Akropol widzi w Erechtejonie głównie
sześć posągów pięknych kobiet – Kariatyd. Tutaj są kopie – pięć oryginałów jest
w usytuowanym u podnóża góry Muzeum Akropolu, a szósty ukradli Anglicy i
trzymają w British Muzeum.
Pierwsze, archaiczne świątynie na Akropolu zostały zniszczone w czasie wojen
perskich, w 480 r. p.n.e. Odbudowano je, a właściwie wybudowano na nowo w
okresie klasycznym, z rozkazu Peryklesa (495-429), w drugiej połowie V wieku.
Budowę nadzorował najsłynniejszy grecki rzeźbiarz, Fidiasz (490-430). To, co
dziś widzimy na Akropolu, to tylko cień cieniów tego, co Ateńczycy stworzyli w
dowód wdzięczności dla Ateny i innych bogów, którzy pomogli im pokonać Persów.
Partenon, Erechtejon, Propyleje, niewielka świątynia Ateny Nike, zwycięskiej… To
co widzimy to biały, w zasadzie bezbarwny szkielet – kiedyś świątynie miały
kolorową, trochę kiczowatą z dzisiejszego punktu widzenia, polichromię. Pod
dachami budynków biegły kunsztownie rzeźbione fryzy – dziś w większości także
ukradzione przez Brytyjczyków. Pośrodku między świątyniami stał wielki na 16 m
brązowy posąg Ateny autorstwa Fidiasza – bogini trzymała swoją tarczę, słynną
egidę i wspierała się na włóczni, której złoty grot błyszcząc w słońcu, widoczny
był podobno nawet na statkach, zbliżających się do Pireusu. Ale ja z ozdób
Akropolu zapamiętałem fragment fryzu ze świątyni Ateny Zwycięskiej, który dziś
jest – mocno uszkodzony – w Muzeum Akropolu, lecz ćwierć wieku temu chyba był
jeszcze in situ, przynajmniej tak zapamiętałem. To słynna Nike
rozwiązująca sandał, dzieło przypisywane mylnie Fidiaszowi, ale powstałe ok.
410 r. p.n.e., czyli w 20 lat po śmierci mistrza. Jednak kunszt wykonania
wskazuje, że tworzył je zapewne ktoś z jego szkoły, być może Kallimachos, albo
Alkamenes. Zawsze mnie to wzrusza – jak ludzki jest gest bogini, jak pięknie
spod marmurowej szaty wyziera jej marmurowe ciało, jakie to jest nowoczesne.
Fachowcy ten rodzaj rzeźby określają mianem stylu mokrych szat…
Wyobrażacie sobie którąś z chrześcijańskich świętych w mokrej szacie? Albo
zdejmującą sandał?
Zmęczenie powoli daje o sobie znać. Przed północą (tutejsza – w Polsce jest
dopiero przed 11-tą) wracamy na nasze trzecie piętro.
