Wstęp
Położenie
Zakopane jest najwyżej położonym miastem w Polsce: jego część
miejska rozciąga się od 750 do 1000 m npm. W granicach
administracyjnych Zakopanego znajduje się jeszcze część Tatr
(z najwyższym punktem jakim jest wierzchołek Świnicy - 2301 m),
a także Gubałówka (1120 m). Najwyższym miejscem pracy w
Polsce jest obserwatorium meteorologiczne na Kasprowym Wierchu -
1985 m. Centralny punkt Zakopanego - skrzyżowanie ul. Krupówki
i Kościuszki leży na wysokości 838 m. Miasto jest usytuowane w
Rowie Podtatrzańskim, między Tatrami a wzgórzem Gubałówki,
należącym już do Beskidów. Stanowi południową część
Podhala - regionu podgórskiego, od północy sąsiadującego z
Tatrami. Od wieków związane z ziemią krakowską, w latach 1975-1998
należało do województwa nowosądeckiego. Po reformie
administracyjnej od 1999 r. wchodzi w skład województwa małopolskiego
ze stolicą w Krakowie. Jest stolicą powiatu tatrzańskiego, w
skład którego oprócz miasta Zakopane wchodzą jeszcze gminy Kościelisko,
Poronin, Biały Dunajec i Bukowina Tatrzańska. Od południa
graniczy z Republiką Słowacką, od wschodu z Poroninem i
Bukowiną, od zachodu z Kościeliskiem i Witowem, pod północy -
z Nowym Bystrem i Zębem.
Dojazd
Zakopane powiązane jest z resztą Polski i świata dogodnymi
szlakami komunikacyjnymi.
Samochodem najłatwiej dojechać z Krakowa (110
km, droga początkowo - do Myślenic - czteropasmowa, potem węższa)
przez Myślenice, Chabówkę i Nowy Targ. Goście podróżujący
ze Śląska jadą zwykle przez Oświęcim, Wadowice, Suchą
Beskidzką, Jordanów i Chabówkę. Interesującą odmianą jest
droga z Makowa Podhalańskiego przez Zawoję, Zubrzycę (skansen
budownictwa regionalnego), Jabłonkę, Czarny Dunajec i Chochołów
do Zakopanego. Ze wschodu jedzie się do Zakopanego piękną
widokowo drogą z Nowego Sącza przez Krościenko i Nowy Targ. Pociągiem
dojeżdża się najczęściej z Krakowa przez Suchą Beskidzką i
Chabówkę (150 km). Pociąg pospieszny i ekspresowy jedzie do
Zakopanego 3-4 godziny, superszybkie koleje ("Kasprowy"
i "Giewont") - 2,5 godz. Tyle samo czasu (2,5 godz.)
jedzie się do Zakopanego z Krakowa autobusem (liczne linie PKS i
prywatne, także mikrobusy). Natomiast samolotem
można się dostać do Zakopanego za pośrednictwem najbliższego
lotniska w Popradzie na Słowacji (70 km od Zakopanego), które
ma połączenia z Europą Zachodnią. Inne lotniska międzynarodowe
są w Krakowie (110 km) i Warszawie (410 km).
Układ komunikacyjny
Centralną ulicą Zakopanego są Krupówki, na prawie całej długości wyłączone z ruchu samochodowego. Tu jest główne centrum handlowe i usługowe miasta. Arteriami przelotowymi są ul. Kasprowicza (wjazd od strony Krakowa) - Nowotarska - Kościeliska - Skibówki (wyjazd do Kościeliska) oraz ul. Chramcówki - Jagiellońska - Chałubińskiego - Al. Przewodników Tatrzańskich (do Kuźnic). W stronę Morskiego Oka i przejścia granicznego Łysa Polana prowadzi ulica Oswalda Balzera (zimą trudno przejezdna). Do krótkich dolin reglowych - celu popularnych spacerów, dostać się można ulicami Grunwaldzką i Do Białego (Dolina Białego) i ul. Kasprusie i Strążyska (Dolina Strążyska, Ku Dziurze i Za Bramką). Unikatem jest położona w centrum miasta wielka łąka - Równia Krupowa, stanowiąca ulubione miejsce spacerów, dająca niezrównany widok na Tatry.
Komunikacja miejska
Po ulicach Zakopanego kursują autobusy PKS, obsługujące zarówno
linie komunikacji lokalnej, podhalańskiej, jak i pełniące
funkcje komunikacji miejskiej. W sezonie trudno o miejsce, a
najbardziej obciążona jest linia kuźnicka. Jednakże
zasadniczo na trasie do Kuźnic, do Jaszczurówki i do Doliny Kościeliskiej
nie ma problemu z dotarciem do celu, gdyż kursują tam bardzo
liczne mikrobusy komunikacji prywatnej. Nieco gorzej jest z
przysiółkami mniej atrakcyjnymi pod względem turystycznym:
stosunkowo łatwo jest dojechać prywatną komunikacją do
Poronina czy Kościeliska, trudniej na Olczę, na Cyrhlę czy do
Brzezin.
Główne miejskie linie komunikacyjne prowadzą z dworca
autobusowego (rondo przy ul. Kościuszki, obok Dworzec PKP) do
następujących przystanków końcowych:
Brzeziny, przez ul. Kościuszki, Al. 3 Maja, Zamoyskiego, Chałubińskiego,
Rondo Kuźnickie, Drogę na Bystre, Drogę Oswalda Balzera (ośrodek
narciarski Nosal), Jaszczurówkę, Cyrhlę. Na tej trasie także
krótsze linie do Jaszczurówki i na Cyrhlę.
Olcza-Piszczory, przez ul. Kościuszki, Al. 3 Maja, Zamoyskiego,
Chałubińskiego, Rondo Kuźnickie, Drogę na Bystre, Droge na
Olczę, Pardałówkę.
Kuźnice, przez ul. Kościuszki, Al. 3 Maja, Zamoyskiego, Chałubińskiego,
Rondo Kuźnickie, Al. Przewodników Tatrzańskich.
Dolina Kościeliska (Kiry), przez ul. Kościuszki, Al. 3 Maja,
Nowotarską, Kościeliską, Skibówki, Krzeptówki, Gronik, Nędzówkę.
Uwaga: ten autobus nie jedzie przez główną część wsi Kościelisko!
Ustup, przez Chramcówki, ul. Kasprowicza, Spyrkówkę, Harendę.
Dalsze wycieczki - do Doliny Chochołowskiej, Chochołowa,
Bukowiny i Białki nie powinny nastręczać kłopotów. Jeżdżą
tam zarówno autobusy PKS jak i prywatne mikrobusy. Wybierając
się do Chochołowskiej należy pamiętać, że autobusy PKS i
mikrobusy kończą bieg w Roztokach, u wylotu doliny, skąd czeka
nas 8-kilometrowy spacer do schroniska na Polanie Chochołowskiej.
Chcąc dotrzeć do Morskiego Oka, trzeba być nastawionym na 9-kilometrowy
marsz z parkingu na Palenicy Białczańskiej do jeziora, albo na
spory wydatek na konny tramwaj. Podobna komunikacja kursuje między
Siwą Polaną a schroniskiem na Polanie Chochołowskiej i pomiędzy
Kuźnicami a Kalatówkami.
Sympatycznym (choć nie tanim!) uzupełnieniem komunikacji
miejskiej są dorożki, a zimą sanki, których postoje znajdują
się w kilku centralnych punktach miasta. Większe pensjonaty i
domy wczasowe, a także miejscowe biura turystyczne urządzają
często kuligi z Zakopanego do pobliskich dolin, na Cyrhlę i do
Doliny Kościeliskiej. Latem organizowane są "zielone
kuligi" w dorożkach.
Możliwości komunikacyjnych Zakopanego dopełniają nader liczne
taksówki i - w pewien sposób - kolejki linowe.
Dodajmy, że Zakopane jest jednym z najbardziej zmotoryzowanych
miast w Polsce: W 1999 r. zarejestrowanych tu było przeszło 15.000
samochodów, czyli statystycznie jedno auto przypadało na mniej
niż 2 stałych mieszkańców.
Przejścia graniczne na Słowację
Najbliższe całodobowe drogowe przejścia graniczne znajdują się w Łysej Polanie, Chyżnem, Korbielowie oraz w Chochołowie. Przejście graniczne w Niedzicy czynne jest od 6.00 do 19.00, zimą 8.00-18.00. Mieszkańcy gmin nadgranicznych mogą, w ramach małego ruchu granicznego, na podstawie dowodów osobistych przekraczać granice także w Jurgowie-Podspadach oraz Lipnicy (Winiarczykówce)-Bobrowie. Latem uruchamiane są także turystyczne przejścia paszportowe, dla turystów bez bagażu - w rejonie Tatr na razie tylko na Rysach.