Atrakcje Zakopanego

Muzea i galerie

W stosunku do swej powierzchni Zakopane ma dużą liczbą obiektów muzealnych i galerii. Wiąże się to z popularnością tego miasta wśród ludzi sztuki i faktem zamieszkiwania tu przez wiele lat osobistości ze świata kultury.

MUZEUM TATRZAŃSKIE im. dr Tytusa Chałubińskiego (ul. Krupówki 10). Jest najstarszym muzeum w Zakopanem i jednym z najstarszych w Polsce. W 1888 r. warszawski przemysłowiec Adolf Scholtze z gronem przyjaciół T. Chałubińskiego utworzyli Towarzystwo Muzeum Tatrzańskiego i już w tym samym roku otwarto pierwszą ekspozycję. Jego celem było gromadzenie przedmiotów naukowych, artystycznych, wytworów przemysłu miejscowego i okazów przyrody, związanych Tatrami i ich okolicą, a także literatury o tej tematyce. Muzeum początkowo mieściło się kątem w góralskim domu przy Krupówkach, potem w specjalnie na ten cel wystawionym, drewnianym budynku na gruncie Chałubińskiego. W 1913 r. zakupiono parcelę przy Krupówkach i rozpoczęto budowę murowanego gmachu. Latem 1922 r. nowy gmach, wybudowany wg projektu Stanisława Witkiewicza i Franciszka Mączyńskiego został udostępniony publiczności. Kustoszem działu etnograficznego i kierownikiem, a następnie dyrektorem został Juliusz Zborowski, który pełnił tę funkcję do śmierci w 1965 r. Muzeum początkowo było własnością Towarzystwa Muzeum Tatrzańskiego im. dr T.Chałubińskiego. W 1950 r. zostało upaństwowione.
Dwupiętrowy budynek mieści dwie duże sale ekspozycyjne, magazyny, bibliotekę i administrację. Stała ekspozycja na parterze prezentuje zbiory etnograficzne. Na piętrze pokazywane są zbiory przyrodnicze, geologiczne i przemysłowe (górnictwo i hutnictwo). W holu na piętrze prezentowane są wystawy zmienne, przeważnie o tematyce historycznej lub artystycznej. Eksponowana jest, z braku miejsca, tylko niewielka część zbiorów. W magazynach pozostają m.in. cenna kolekcja ornitologiczna Antoniego Kocyana, kilkadziesiąt portretów Witkacego, karykatury Kazimierza Sichulskiego, zbiory sztuki ludowej i profesjonalnej. Jest tam największa biblioteka specjalistyczna, zawierająca cenne publikacje i materiały rękopiśmienne o tematyce tatrzańskiej i podhalańskiej. Muzeum sprawuje opiekę konserwatorską nad zabytkowymi obiektami na terenie całego Podhala, ma też kilka oddziałów w Zakopanem i okolicy.
Obok Muzeum Tatrzańskiego mieści się Górski Ogród Botaniczny Polskiej Akademii Nauk. Ma on przeszło 2000 m² powierzchni i prezentuje ok. 550 gatunków roślin tatrzańskich, zgromadzonych w układzie pięter roślinności, z podziałem wg podłoża (wapienne i granitowe).

MUZEUM PRZYRODNICZE Tatrzańskiego Parku Narodowego (ul. Chałubińskiego 42). Otwarte w 1984 r. w budynku dyrekcji TPN, wchodzi w skład Pracowni Naukowo-Badawczej Parku. Zajmuje się gromadzeniem, konserwacją, naukowym opracowywaniem oraz udostępnianiem zbiorów przyrodniczych z terenu TPN i dokumentowaniem działalności człowieka na tym obszarze. Popularyzuje wartości przyrodnicze TPN i sprawy jego ochrony. Autorem koncepcji i projektu ekspozycji jest artysta plastyk doc. dr hab. Jerzy Świecimski, a scenariusze poszczególnych działów opracowali wybitni specjaliści. Pierwszym kustoszem był Przemysław Gembarzewski. Poza ekspozycją stałą w Muzeum organizowane są wystawy czasowe.

MUZEUM JANA KASPROWICZA na Harendzie. Założone w 1950 r. z inicjatywy Marii Kasprowiczowej w trzech frontowych pokojach domu, zajmowanego w ostatnich latach życia przez wybitnego polskiego pisarza. Jan Kasprowicz (1860-1926), pisarz, publicysta, profesor i rektor Uniwersytetu Lwowskiego. Od 1891 przyjeżdżał na Podhale, zatrzymując się w Zakopanem i - zwłaszcza - w Poroninie. Uczestniczył tu w wieczorach literackich, działał w organizacjach społecznych. W 1923 r. kupił dom na Harendzie, gdzie też zmarł. Pochowany w mauzoleum na Harendzie. Tematyka podhalańska trafiła do licznych jego wierszy, m.in. z cyklu "Księga ubogich" i "Mój świat".
Wystrój wnętrza willi pozostawiono mniej więcej taki, jak za życia Kasprowicza. Publiczność ma okazję oglądać dzieła sztuki, najczęściej autorstwa przyjaciół poety, sprzęty domowe, meble. Biblioteka Kasprowicza, przechowywana w muzeum liczy kilkaset woluminów.
Pierwszym kustoszem była Maria Kasprowiczowa, a po jej śmierci w 1968 r. funkcję tę sprawowała jej siostra - Anna Bunin. Od 1964 muzeum jest siedzibą założonego przez M.Kasprowiczową Stowarzyszenia Przyjaciół Twórczości Jana Kasprowicza, które sprawuje opiekę nad placówką.
Obok muzeum znajduje się projektowane przez Karola Stryjeńskiego mauzoleum, gdzie spoczywają prochy Kasprowicza i jego żony.
Muzeum utrzymuje żywe kontakty ze szkołami w całej Polsce, noszącymi imię Kasprowicza, organizuje też spotkania literackie p.n. "Wieczory na Harendzie".

MUZEUM KAROLA SZYMANOWSKIEGO "ATMA" (ul. Kasprusie 19). Otwarte w 1976 r. jako oddział Muzeum Narodowego w Krakowie w efekcie starań, zainicjowanych w 1967 r. przez Zdzisława Sierpińskiego z "Życia Warszawy", a prowadzonych przede wszystkim przez społeczny Komitet Akcji "Atma", kierowany przez red. Jerzego Waldorffa. On to głównie prowadził akcję zbiórki składek społecznych na rzecz wykupu willi z rąk prywatnych, co doprowadziło do stworzenia pierwszego muzeum biograficznego Szymanowskiego. Pomysł zorganizowania takiego muzeum wysunął w 1937 r. uczeń Szymanowskiego - Michał Kondracki.
Karol Szymanowski (1882-1937), kompozytor, pianista, pedagog. Bywał w Zakopanem od wczesnej młodości w celach leczniczych (gruźlica), w latach dwudziestych przyjeżdżał kilka razy do roku, w l. 1930-35 mieszkał na stałe w willi "Atma". W swej twórczości wykorzystywał motywy góralskiej muzyki, albo w postaci opracowań autentyków (balet Harnasie), albo w formie daleko idącej stylizacji (Mazurki op. 50, II Koncert skrzypcowy, II Kwartet Smyczkowy). Jego imię nosi zakopiańskie Przedszkole nr 3 i Szkoła Podstawowa nr 6.
Muzeum mieści się na parterze willi i przedstawia podstawowe informacje (na fotografiach i planszach) o życiu i twórczości Karola Szymanowskiego, ukazuje jego związki z Zakopanem i folklorem Podhala, prezentuje zachowane po nim pamiątki, zawiera także zrekonstruowaną pracownię Szymanowskiego.
Poza informowaniem, działalność placówki zmierza do popularyzowania twórczości Szymanowskiego, m.in. poprzez audycje muzyczne dla zwiedzających, sprzedaż płyt, nut i książek o tematyce muzycznej i zakopiańskiej. Muzeum przyczyniło się także do ożywienia ruchu muzycznego w Zakopanem, inicjując powstanie Towarzystwa Muzycznego im. K.Szymanowskiego, tworząc cykl comiesięcznych koncertów kameralnych "Wieczory w Atmie" i współuczestnicząc w organizowaniu dorocznych Dni Muzyki K.Szymanowskiego. Pierwszym kustoszem muzeum był Maciej Pinkwart.

MUZEUM KORNELA MAKUSZYŃSKIEGO w willi "Opolanka" (ul. Tetmajera 15). Oddział Muzeum Tatrzańskiego. Utworzone w 1966 r. na piętrze willi "Opolanka", w której ostatnie lata życia spędził Kornel Makuszyński (1884-1953) - pisarz i publicysta, znany autor wielu książek, przede wszystkim dla dzieci i młodzieży. Rok wcześniej wdowa po pisarzu przekazała społeczeństwu zbiór pamiątek po mężu.
Kornel Makuszyński jeszcze przed I wojną stał się bywalcem Zakopanego, a w latach międzywojennych spędzał tu długie miesiące. W 1931 został honorowym obywatelem Zakopanego, był też członkiem honorowym Związku Górali. W 1944 r. osiadł w Zakopanem na stałe, mieszkając właśnie w willi "Opolanka". Propagował narciarstwo wśród dzieci, na pamiątkę czego organizowane są zawody Koziołka Matołka i Memoriał Kornela Makuszyńskiego. Pochowany na Starym Cmentarzu.
Muzeum zajmuje kilka pokoi i prezentuje liczne zbiory sztuki z kolekcji Makuszyńskiego, zabytkowe meble, pamiątki osobiste po pisarzu i jego rodzinie, fotografie i dokumenty. Księgozbiór obejmuje polskie i zagraniczne wydania utworów Makuszyńskiego, piśmiennictwo na temat jego twórczości, wycinki z czasopism i zbiór rękopisów. Pierwszym kustoszem była do 1972 r. Janina Gluzińska-Makuszyńska.

MUZEUM STYLU ZAKOPIAŃSKIEGO w willi "Koliba" (ul. Kościeliska 18). Otwarte 4 grudnia 1993 roku jako oddział Muzeum Tatrzańskiego po kilkunastu latach starań i trwającym kilka lat remoncie konserwatorskim. Prezentuje kolekcję etnograficzną ze zbiorów Zygmunta Gnatowskiego, wg koncepcji wystawienniczej Władysława Hasiora, meble i dzieła sztuki zdobniczej w stylu zakopiańskim, projekty willi, wykonane przez Stanisława Witkiewicza, a także jego obrazy. W osobnym pomieszczeniu prezentowane są portrety, rysowane przez Stanisława Ignacego Witkiewicza. W "Kolibie" ma siedzibę Towarzystwo Muzeum Tatrzańskiego. Organizowane są tu też wystawy czasowe, odczyty i pokazy filmowe. Muzeum nosi imię Stanisława Witkiewicza.
Stanisław Witkiewicz (1851-1915), malarz, literat, krytyk sztuki. Od 1886 r. bywał w Zakopanem, w latach 90-tych XIX w. zamieszkał tu na stałe (w miejscu, gdzie dziś posesja restauracji "Watra"). Na podstawie sztuki ludowej i budownictwa góralskiego stworzył zasady stylu zakopiańskiego, polegającego na przenikaniu sztuki ludowej Podhala do kultury ogólnonarodowej. Projektował wille, przedmioty użytkowe, stroje, biżuterię, nawet instrumenty muzyczne. Do dziś w Zakopanem, a także w centralnej Polsce istnieje kilkadziesiąt "stylowych" domów jego projektu. Tematyką tatrzańską i zakopiańską zajmował się też w swojej pracy literackiej, a jego książka Na przełęczy nazywana była "ewangelią Tatr". Spośród jego prac publicystycznych największy rozgłos zdobył cykl publicystyczny "Bagno", ukazujący stosunki w zakopiańskich władzach. W 1901 (wespół z W.Zamoyskim) został mianowany pierwszym honorowym obywatelem Zakopanego. Zmarł w Lowranie (dziś Chorwacja) nad Adriatykiem, ale pochowany został na Starym Cmentarzu.

Dalej đ

Powrót do spisu treści ń

Powrót na stronę główną ő