Tatrzańska i zakopiańska działalność
Mariusza Zaruskiego
Poniżej podano tylko najważniejsze fakty z tej działalności, w wykazie wypraw tatrzańskich uwzględniając pionierskie osiągnięcia i te wycieczki, które sam Zaruski wymieniał w swych publikacjach. Spośród wielu wypraw ratunkowych wymieniono tylko najbardziej znane, najcięższe i długotrwałe. W działalności społecznej uwzględniono początki członkostwa Zaruskiego w poszczególnych organizacjach zakopiańskich oraz daty objęcia w nich poważniejszych funkcji. Poniższe kalendarium nie pretenduje do miana szczegółowej kroniki życia Zaruskiego i jego działalności w Zakopanem - podaje tylko najważniejsze fakty.
W wyprawach towarzyszyła Zaruskiemu cała plejada najlepszych taterników pierwszych dwóch dekad XX wieku. Nie wymieniam ich tu z braku miejsca, odsyłając zainteresowanych do odpowiednich roczników "Taternika" i felietonów Zaruskiego w czasopiśmie "Zakopane".
1903
- Mariusz Zaruski wstępuje do Towarzystwa Tatrzańskiego
1904
- 37-letni Zaruski z 24-letnią żona Izabela osiedlają się w Zakopanem
3 I - Kondracka Przełęcz - Giewont
6 I - Kopa Magury - Kasprowy Wierch
27-28 III - Zawrat - Dol. Pięciu Stawów - Dol. Roztoki - Morskie Oko
listopad - Zaruski występuje jako recytator na wieczorku w Bibliotece Publicznej
- nadto w tym roku pierwsze wejście zimowe na Liliowe, Skrajną i Pośrednią Turnię
1905
11 II - Giewont
1906
19-20 I - Dol. Kościeliska - Tomanowa Przełęcz - Dol. Cicha - Podbańska
23 I - Chabówka - Osobita - Dol. Błotna - Dol. Cicha - Molkówka - Zakopane
16 II - Mała Łąka - Giewont
12 IV - Mała Łąka - Małołączniak
23 IV - Dol. Kościeliska - Iwaniacka Przełęcz - Dol. Chochołowska
1907
- Zaruski zostaje członkiem Sekcji Turystycznej TT
3 II - Szczerba w Giewoncie
17 II - Mała Łąka - Przysłop Miętusi - Dol. Kościeliska
24 II - Dol. Białego - Krokiew - Kalatówki (sam, na nartach)
28 II - pierwsze założycielskie zebranie organizacyjne Zakopiańskiego Towarzystwa Łyżwistów
3 III - Przełęcz Goryczkowa
8-9 III - Przysłop Miętusi - Dol. Kościeliska - Hala Ornak - Hala Pyszna
10 III - Hruby Regiel - Zawiesista Turnia (sam) - Mała Łąka
17 III - Przełęcz Kondracka
2-4 IV - Zawrat - Dol. Pięciu Stawów - Kozi Wierch - Świstówka - Morskie Oko - Gęsia Szyja - Zakopane
5 IV - konstytucyjne zebranie Zakopiańskiego Oddziały Narciarzy
4 V - Zaruski zostaje członkiem Wydziału TT; funkcję tę piastuje do 1920 r.; z ramienia TT wchodzi w skład Komisji Klimatycznej i Wydziału Szkoły Przemysłu Drzewnego.
14 VIII - Dol. Piarżysta - Przełęcz pod Cubryną - Dol. Hińczowa
18 VIII - na ogólnym zebraniu ST TT zgłasza wniosek o powołanie pogotowia ratunkowego do wypadków w górach; zostaje wybrany do komisji kontrolującej ST TT.
30 VIII - Juhaska Jaskinia w Giewoncie
VIII-IX - zbieranie szczątków niedźwiedzia jaskiniowego w Magurskiej Jaskini, dla Muzeum Tatrzańskiego
5 XII - pierwsze Zgromadzenie Ogólne Zakopiańskiego Oddziału Narciarzy; Zaruski zostaje wybrany sekretarzem
25-31 XII - pierwszy kurs narciarski, prowadzony przez Zaruskiego
- ponadto zwiedził w tym roku Dol. Pańszczycy, Zawrat czterokrotnie, Kościelec dwukrotnie, Kozi Wierch trzykrotnie, Orlą Perć, Osterwę, Zawory, Gładką Przełęcz, Mnicha, Rysy dwukrotnie, Przełęcz pod Chłopkiem, Wrota Chałubińskiego, Jagnięcy Szczyt, Kiezmarski Szczyt, Huncowski Szczyt, Czarny Szczyt, Kołowy, Mały Kozi Wierch, Zamarłą Turnię, Miedziane, Krzyżne, Koszystą, Kocioł Giewontu.
1908
1 I - Giewont (wycieczka kursu narciarskiego)
- z ramienia ST TT wchodzi w skład Komitetu dla Turystyki Tatrzańskiej
- 4 I - rozpoczyna współpracę z czasopismem "Zakopane", w którym obejmuje tekę kierownika działu turystyczno-sportowego
26 II - 2 III - Liliowe - Dol. Wierchcicha - Zawory - Dol. Hlińska - Koprowa Przełęcz - Popradzki Staw - Szczyrbskie Jezioro - Skrajna Baszta - Staw Batyżowiecki - Dol. Wielicka - Polski Grzebień - Dol. Białej Wody
- wspólnie z Mieczysławem Karłowiczem doprowadza do zaopatrzenia sklepów zakopiańskich w sprzęt i przybory turystyczne z firmy Mizzi Langer w Wiedniu
8 III - Przysłop Miętusi - Wantule - Skoruśniak - Dol. Małej Łąki
5 IV - Kopieńce
26 IV - Żółta Turnia
10 V - Żleb Kirkora
20 V - Wielka i Mała Kopy Królowe
28-31 V - Dol. Chochołowska - Rakoń - Wołowiec - Dol. Rohacka - Rohacze - Dol. Zuberska - Dol. Łatana - Osobita - Dol. Sucha - Dol. Bobrowiecka - Molkówka
18-21 VI - Dol. Gąsienicowa - Mylna Przełęcz - Zawratowa Turnia - Zawrat - Hala Gąsienicowa - Kozi Wierch - Liptowskie Mury - Szpiglasowy Wierch - Szpiglasowa Przełęcz - Morskie Oko - Czarny Mięguszowiecki Szczyt - Niżnia Żabia Przełęcz - Żabia Dol. Białczańska - Wyżni Żabi Szczyt - Wyżnia Żabia Przełęcz - Czarny Staw pod Rysami - Morskie Oko
14 VII - Czarny Szczyt Mięguszowiecki ścianą płn.-wsch.
15 VII - grań Niżnich Rysów z głównego na płn. Wierzchołek
6 VIII - Niżnie Rysy
13-14 VIII - Morskie Oko przez Zawrat (wycieczka zbiorowa TT na otwarcie schroniska nad Morskim Okiem)
15 VIII - Żabia Lalka, zejście granią zachodnią
16 VIII - Mnich, zejście płd. Granią - Zadni Mnich
VIII - Granaty - Orla Baszta (wycieczka zbiorowa ST TT)
21 VIII - Świnica - Niebieska Turnia - Niebieska Przełęcz - Zawrat
22 VIII - Ogólne zebranie ST TT wybiera Zaruskiego w skład zarządu sekcji, gdzie obejmuje funkcję zastępcy bibliotekarza; pełni tę funkcję do 1910 roku
11 IX - grań Kościelców
13 IX - zostaje wybrany do zarządu Biblioteki Publicznej; pełni tę funkcję do 1912 roku
25 IX - Dzika Turnia
30 IX - walne zebranie ZON wybiera go ponownie sekretarzem zarządu
- poza sezonem letnim pełni funkcję kierownika biura TT w Zakopanem aż do 1914 r.
25-30 XII - II kurs narciarski, prowadzony przez Zaruskiego
30 XII - Kasprowy Wierch (wycieczka kursu narciarskiego)
- ponadto w tym roku zwiedził jeszcze Wielką Buczynową Turnię od Doliny Pańszczycy
- ukazuje się Podręcznik narciarstwa według zasad alpejskiej szkoły jazdy na nartach Zaruskiego i Bobkowskiego
1909
2 I - Czarny Staw Gąsienicowy (wycieczka kursu narciarskiego)
21 I - Mała Łąka - Przysłop Miętusi - Dol. Kościeliska
24 I - otwarcie wystawy sztuki, organizowanej przez "Pomoc Bratnią" i Tow. Biblioteki Publicznej, na której m.in. Zaruski prezentuje swoje prace
10-12 II - Hala Gąsienicowa (wyprawa po Mieczysława Karłowicza)
marzec - opublikowanie opracowanej przez Zaruskiego i Karłowicza odezwy do społeczeństwa w sprawie powołania TOPR
14 III - Wierch pod Fajki
20 III - na posiedzeniu Komisji Klimatycznej Zaruski zostaje wybrany do komisji dla opracowania regulaminu przewodnictwa tatrzańskiego
5 III - zostaje wybrany do pierwszego zarządu Towarzystwa "Sztuka Podhalańska"
- Zaruski zakłada komitet budowy pomnika Karłowicza w Tatrach
6 IV - Kamienista
14 IV - Beskid - Kasprowy Wierch - Pośredni Wierch Goryczkowy
15 IV - jako członek Komisji Klimatycznej wchodzi w skład komitetu dla opracowania nowego statutu uzdrowiska Zakopane
6-10 VI - Morskie Oko - Rysy - Wysoka (wyprawa poszukiwawcza po Ernesta Weissa)
13 VI - Zaruski zostaje wybrany ponownie na 3 lata do Wydziału TT, zostaje członkiem Komisji dla Robót w Tatrach i Przewodnictwa, delegatem do Komisji Klimatycznej i do Wydziału Szkoły Przemysłu Drzewnego.
12 VII - środkowy i zachodni Komin w Dol. Strążyskiej
17 VII - Kościelcowa Przełęcz - Zadni Kościelec - Mylna Przełęcz
25 VII - Mylna Przełęcz od Czarnego Stawu Gąsienicowego - Zawratowa Turnia - Gładka Przełęcz - Zawory
26-31 VII - Grań Hrubego - Teriańskie Stawy - Hruby Wierch - Dol. Młynicy - Żabi Koń - Wyżnia Żabia Przełęcz
18 VIII - Rówienki - Krzesany Róg - Graniasta Turnia
20 VIII - Ostry Szczyt Rysą Häberleina
21 VIII - Dol. Jaworowa - Jaworowy Szczyt - Dol. Staroleśna
2 VIII - Staroleśna Szczerbina - Sławkowska Przełęcz - Dol. Staroleśna
25 VIII - Zaruski zostaje ponownie wybrany do Zarządu ST TT
7 IX - Sławkowski Szczyt
8 IX - Czarna Ławka - Mały Lodowy Szczyt
9 IX - Rówienkowa Przełęcz - Mały Jaworowy Szczyt - Jaworowy Róg
22 X - Żółta Przełęcz - Grań Fajek - Pańszczycka Przełęcz - Czarny Staw Gąsienicowy
3 X - wybrany ponownie do zarządu Towarzystwa Biblioteki Publicznej
11 XII - pierwsze walne zgromadzenie TOPR wybiera Zaruskiego naczelnikiem Straży Ratunkowej Pogotowia; funkcję te pełni formalnie do 1926, faktycznie do 1914 roku
26-30 XII - III kurs narciarski prowadzi H.Bobkowski; Zaruski pełni funkcję jednego z instruktorów
30 XII - Wrótka (wycieczka kursu narciarskiego)
31 XII - Czarny Staw Gąsienicowy (wycieczka kursu narciarskiego)
31 XII - organizuje bal sylwestrowy na dochód Zakopiańskiego Oddziału Narciarzy
- ponadto zwiedził w tym roku Niżnie Rysy, Rysy trzykrotnie, Wrota Chałubińskiego, Rohatkę trzykrotnie, Zamarłą Turnię, Uhrocie Kasprowe
1910
16 I - Goryczkowa Czuba
23 I - Żółta Turnia
9 II - Granat Przedni
3 III - Świnica - Gąsienicowa Turnia
- zostaje członkiem subkomitetu TT do budowy schroniska im. M.Karłowicza
4 III - Krzyżne - Wołoszyn - Koszysta - Kopa nad Krzyżnem - Ptak - Mała Buczynowa Turnia
10 III - Zaruski zostaje wybrany przewodniczącym ZON
14 III - Przedni Granat - Orla Baszta - Pościel Jasińskiego
10-12 IV - Hala Pyszna - Siwe Sady - Hala Pyszna
13 IV - Przełęcz Pyszniańska - Błyszcz - Bystra - Baniste - Siwe Turnie
27-28 V - Przełęcz pod Drągiem - Zmarzły Szczyt - Kaczy Szczyt - Kacza Przełęcz - Dol. Batyżowiecka
lipiec - zostaje członkiem Sekcji Przyrodniczej TT
6-16 VIII - Mały Jaworowy Szczyt, północna ściana (wyprawa TOPR po St. Szulakiewicza i K.Bachledę)
18 IX - zostaje wybrany ponownie do zarządu Towarzystwa Biblioteki Publicznej
20 IX - Dol. Pięciu Stawów Polskich - Kotelnica - Liptowskie Mury - Szpiglasowy Wierch
23 IX - Owcza Przełęcz - Niżni Żabi Szczyt - Grań Apostołów
24 IX - Mnich
25 IX - Grań Apostołów
26 IX - Mięguszowiecki Wielki
27 IX - Wrota Chałubińskiego - Liptowskie Mury - Szpiglasowy Wierch
21 X - Zamarła Turnia
22 X - Zadni Kościelec
- prowadzi odczyty i wykłady z przeźroczami z ramienia ZON i ST TT
30 XI - ponownie wybrany przewodniczącym ZON; funkcję te piastować będzie aż do 1914 r.
26-20 XII - prowadzi doroczny kurs narciarski
30 XII - Przełęcz pod Kopą Kondracką (wycieczka kursu narciarskiego)
1911
6, 8, 15, 22 I - Zaruski prowadzi kurs narciarski dla przewodników tatrzańskich
12 III - Mały Kościelec \
18 III - Kościelec (pierwsze wejście na nartach, wycieczka kursu przewodników tatrzańskich)
- z ramienia Komisji Klimatycznej wchodzi w skład komisji parkowej i opracowuje projekt utworzenia parku na Równi Krupowej lub Wilczniku
22 III - Długi Upłaz - Rakoń - Wołowiec - Rohacze - Dolina Zuberska
23 III - Szyndlowiec
24 III - Trzydniowiański Wierch
1 IV - Mały Kozi Wierch - Zmarzłe Czuby - Zmarzła Przełecz - Zamarła Turnia - Kozia Przełęcz
17 VIII - w Dol. Jaworowej dokonuje odsłonięcia tablicy pamiątkowej Klimka Bachledy
22 VIII - Granaty (wyprawa TOPR po Jana Drege'a)
29 VIII - Zamarła Turnia południową ścianą
13 XI - inicjuje, wraz z T.Korniłowiczem, przyłączenie tworzonego Towarzystwa Ludoznawczego do TT jako jego Sekcję Ludoznawczą
25 XI - wchodzi w skład pierwszego zarządu Sekcji Ludoznawczej
25-30 XII - prowadzi V kurs narciarski
- w zarządzie Sekcji Narciarskiej, poza funkcją przewodniczącego, pełni obowiązki członka komisji kursów narciarskich, robót w Tatrach i przewodnictwa, odczytów i wieczorów projekcyjnych, wydawniczej i bibliotecznej
- z ramienia Sekcji Narciarskiej i Przyrodniczej wygłasza odczyty z sali "Sokoła", w sali "Morskiego Oka", w sanatorium Dłuskich i w Krakowie.
1912
- od tego roku Zaruski niemal nie publikował opisów nowych wycieczek tatrzańskich; z uwagi na intensywne prace społeczne i działalność w Pogotowiu nie było ich zresztą tak wiele jak przedtem.
9 I - sygnatariusz odezwy w sprawie powołania Zakopiańskiej Spółki Wydawniczej
14 I - desygnowany na stanowisko redaktora działu sportowego i turystycznego czasopisma "Zakopane"
21 I - prowadzi zebranie w sprawie budowy toru bobslejowego w Zakopanem
21 I - ogólne zebranie członków Sekcji Przyrodniczej TT wybiera Zaruskiego na członka komisji kontrolującej
11 III - przewodniczy zebraniu konstytucyjnemu Sekcji Ochrony Tatr, zostaje wybrany w skład tymczasowego zarządu tej sekcji
14 III - zostaje przewodniczącym komitetu budowy toru bobslejowego
maj - odbywa w Krakowie praktyczny kurs pożarniczy
1 VI - na zlecenie Komisji Klimatycznej dokonuje kontroli zakopiańskiej Straży Ogniowej i przedkłada memoriał w sprawie jej reorganizacji
lipiec - Orla Perć (bierze udział w nakręcaniu przez firmę Pathé pierwszych zdjęć filmowych o Tatrach)
9-14, 17, 18 VII, 1-2 VII - Czerwone Wierchy (wyprawa TOPR po Aldonę Szystowską, zwiedzanie grot w Małołączniaku i Krzesanicy)
10 VIII - przewodniczy na wiecu w sprawie ochrony Tatr
8 IX - uczestniczy w organizacyjnym zebraniu Pomocy Bratniej Przewodników Tatrzańskich
15 IX - organizuje i kieruje obchodami 10-lecia zakończenia sporu o Morskie Oko
wrzesień - Szatan
6 X - jest współorganizatorem komitetu inicjującego powołanie Sekcji Przyjaciół Zakopanego TT
13 X - wchodzi w skład komitetu organizacyjnego SPZ TT
listopad - zakłada i przewodniczy Kołu Dziennikarzy w Zakopanem
12 XII - zostaje członkiem komitetu organizacyjnego Zakopiańskiej Spółki Wydawniczej
25-29 XII - prowadzi VI doroczny kurs jazdy na nartach
1913
12 I - Bobrowiec
23 II - z ramienia TT bierze udział w obchodach rocznicy Powstania Chochołowskiego
26 III - Kozia Przełęcz - Kozie Czuby - Kozi Wierch
marzec - jest sygnatariuszem memoriału do władz krajowych w sprawie naprawy stosunków w Zakopanem
12 IV - zostaje ponownie wybrany do Wydziału TT na 3 lata
I-VI - prowadzi wykłady i odczyty z przeźroczami z ramienia Sekcji Narciarskiej i Przyrodniczej TT
- odkrywa Świnicką Kolebę
- prowadzi zbiorowe wycieczki TT na Giewont i Czerwone Wierchy
3 VIII - przemawia w imieniu TT i TOPR na jubileuszu 40-lecia TT i na uroczystości poświęcenia kamienia węgielnego pod murowany gmach Muzeum Tatrzańskiego
9-11 VIII - Zawrat - Morskie Oko - Świstówka - Dol. Pięciu Stawów Polskich - Gładka Przełęcz - Zawory - Liliowe - Hala Gąsienicowa (wycieczka zbiorowa - 115 osób - na zakończenie Tygodnia Tatrzańskiego)
10 VIII - kieruje obchodami 11 rocznicy odzyskania Morskiego Oka
- wspólnie z W.Kulczyckim kieruje budową szlaku na Giewont od Dol. Strążyskiej przez Przełęcz w Grzybowcu
31 VIII - ponownie wchodzi do Zarządu Sekcji Turystycznej TT
sierpień - wraz z L.Lorią uczestniczy w II międzynarodowym kongresie ratownictwa w Wiedniu
14 IX - zostaje wiceprzewodniczącym Sekcji Ochrony Tatr TT
4 X - zwiedza Kozią Grotę w Giewoncie
23 X - zostaje jednym z dyrektorów Spółki Kredytowej Gremium Właścicieli Pensjonatów, Hoteli i Restauracyj
27 X - zwiedza grotę w Gładkim Jaworzyńskim
30 X - rozwiązuje komitet budowy toru bobslejowego, na skutek przejęcia budowy przez Wł. Zamoyskiego
12 XI - zgłasza projekt budowy chodników i ścieżek spacerowych na Równi Krupowej i w okolicach Zakopanego
27 XI - zwiedza Jaskinię Kasprową
9 XII - zostaje wiceprzewodniczącym Sekcji Przyjaciół Zakopanego TT
27 XII - zostaje ponownie wybrany przewodniczącym SN TT
- prowadzi świąteczno-noworoczny kurs narciarski
- ukazuje się Przewodnik po terenach narciarskich Zakopanego i Tatr Polskich
1914
I-III - pełni funkcje redaktora naczelnego pisma "Zakopane"
I-VIII - pełni funkcję redaktora odpowiedzialnego i wydawcy "Zakopanego"
6 II - Niżnie Rysy
15 II - Czarny Szczyt Mięguszowiecki północną ścianą
25 II - zostaje wybrany ponownie członkiem komisji kontrolnej Sekcji Przyrodniczej TT
marzec - jest sygnatariuszem apelu do Wydziału TT o zaniechanie budowy schroniska na morenie Czarnego Stawu
III-VII - apeluje o spolszczenie słownictwa turystycznego i narciarskiego
27-28 VII - Granaty (wyprawa TOPR po Bandrowskich i Hackbeilównę)
5 VIII - z Zakopiańska Kompanią Strzelców odchodzi na wojnę
1918
- wiosną powraca do Zakopanego
22 VI - zostaje wybrany na rok do Wydziału TT
lipiec - grań Czarnych Ścian
26 VIII - Przełęcz Kościelcowa żlebem od Czarnego Stawu Gąsienicowego (Żlebem Zaruskiego)
10 IX - Kościelec od Czarnego Stawu
13 X - zostaje wiceprzewodniczącym Organizacji Narodowej w Zakopanem
1 XI - zostaje wiceprzewodniczącym zakopiańskiej Rady Narodowej
1918-1919 - jako komendant wojskowy Nowego Targu dowodzi akcją zajmowania polskich wsi na Orawie i Spiszu
1921-1997
1921 - zwiedza dalsze jaskinie w północnych stokach Giewontu
1922 - ukazuje się książka Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe
sierpień 1923- 10-dniowa wyprawa w Tatry z namiotem
1923 - ukazuje się I wydanie Na bezdrożach tatrzańskich
9 IV 1925 - Zmarzła Przełęcz od północy
5 VIII 1925 - akcja TOPR w Dol. Jaworowej (wyprawa po Kaszniców i Wasserbergera)
22 VIII - na XVII Ogólnym Zebraniu Sekcji Turystycznej TT Zaruski powraca do jej składu
sierpień 1929 - w Zakopanem uczestniczy w organizacji Koła Komitetu Floty Narodowej
13 IV 1930 - Zaruski doprowadza do reorganizacji TOPR, przewodniczy jego walnemu zebraniu w Zakopanem, zostaje honorowym przewodniczącym TOPR i honorowym naczelnikiem Pogotowia
1931 - II wydanie Przewodnika po terenach narciarskich Zakopanego i Tatr Polskich
1934 - II wydanie Na bezdrożach tatrzańskich
12 IV 1947 - powstaje ulica M. Zaruskiego w Zakopanem
1958 - III wydanie Na bezdrożach tatrzańskich
23 X 1965 - odsłonięcie tablicy pamiątkowej Zaruskiego na zakopiańskim Domu Turysty PTTK
13 VI 1971 - odsłonięcie tablicy na symbolicznym grobowcu Zaruskiego na Starym Cmentarzu w Zakopanem
11 XI 1997 - umieszczenie prochów z grobu M. Zaruskiego w symbolicznym grobowcu w Zakopanem