Maciej Pinkwart, Północna Słowacja...
ZAMEK STRECZNO (Hrad Strečno). Oddział Poważskiego Muzeum w Żylinie. Otwarty codziennie prócz poniedziałków w okresie maj - czerwiec w godz. od 9oo do 17oo, lipiec - wrzesień 9oo - 18oo. Zwiedzanie wnętrza tylko z przewodnikiem.
Jeden z młodszych zamków w tym rejonie - z połowy XIV w. - jednocześnie jeden z krócej pełniących swoją funkcję, od trzech wieków już w ruinie. Miasteczko, wspominane w dokumentach z 1321 r., leży na styku Kotliny Żylińskiej i Małej Fatry, na lewym brzegu Wagu. Znaleziska archeologiczne na terenie zamku wskazują na istnienie tu siedliska kultury puchowskiej z przełomu er, a także pierwszych umocnień słowiańskich z IX w. W pobliskiej okolicy, na wzgórzu Dzwonnica odnaleziono przedmioty z neolitu.
Zamek wybudowany został jako ochrona myta, pobieranego w tym
miejscu przy przekraczaniu Wagu. Pierwsze wzmianki o
"kasztelanie Strychena" pochodzą z 1358 r. Można
przypuszczać, że stała już wtedy zamkowa wieża i najstarsze
fortyfikacje. Aż do końca XIV stulecia był własnością
królewską, zarządzaną przez kasztelanów, później trafił
do rąk rozmaitych dzierżawców. Pierwszym prywatnym
właścicielem zamku był w 1397 r. polski szlachcic Sędziwój z
Ostrorogu. W 1424 r. zamek jest z powrotem własnością
królewską i wchodzi w skład wiana królowej Barbary, żony
Zygmunta Luksemburczyka. Swój obecny kształt uzyskał na
przełomie XV i XVI w., kiedy został przebudowany na magnacką
rezydencję, której główną część stanowił gotycki pałac.
W drugiej połowie XV w. właściciele zamku zmieniali się
często, aż do czasu, kiedy w jego posiadanie wszedł Pavol
Kiniži, dowódca armii w Górnych Węgrzech i posiadacz zamku w
Letawie. Wdowa po nim, Benigna, dopiero w 1523 r. sprzedała
zamek rodzinie Zápolyów, wcześniej dokonując w nim wielu
inwestycji, zarówno rozbudowując część mieszkalną i
użytkową, jak i dobudowując nowe umocnienia - co wynikało z
wojny, toczonej z właścicielami położonego po sąsiedzku
Starego Zamku, Pongrácami, którzy zgłaszali także pretensje
do własności Streczna. Zápolyowie posiadali zamek do końca
1526 r., kiedy to wydzierżawili go Burianowi Swietlovskiemu z
Wlcznowa. Od 1529 r. właścicielami zamku i dominium zostają
bracia Piotr i Mikołaj Kostkowie. Po śmierci Piotra w 1532 r. i
przejściu Mikołaja na stronę Ferdynanda Habsburga, cesarz
obdarowuje Kostkę częścią majątków Zápolyów, w tym
zamkiem w Strecznie. Po kilku latach procesów z Burianem
Svietłovskim i walk z Pongrácami, Mikołaj Kostka zostaje
jedynym właścicielem Streczna. Po jego śmierci w 1556 r.
sytuacja znów się komplikuje. Majątek dziedziczy po nim córka
Anna, a po niej - jej synowie z drugiego małżeństwa,
František i Mikulaš Deršify. W następnym pokoleniu majątek
dzieli się na połowę - część dziedziczy František
Vešeleny, zięć Mikulaša, część rodzina Esterhazych, też
"przyżeniona" do majątku.
W XVII w. trwa dalsza rozbudowa zamku, który swoje największe
rozmiary - 165 na 61 metrów - zyskuje w drugiej połowie tego
stulecia.
Po śmierci Františka Vešeleniego okazało się, że był on uczestnikiem spisku przeciw cesarzowi. Jego syn Ladislav w 1676 r. został pozbawiony całego majątku, który władze przekazały rodzinie Löwenburgów. Wkrótce potem - w 1678 i 1686 r. twierdzę zajęli kurucowie Thőkőlego, w związku z czym cesarz Leopold I w 1698 r. kazał zamek zburzyć. Na polecenie władz zniszczono fortyfikacje, dachy pałaców, zasypano studnię i cysternę na wodę deszczową. W stosunkowo dobrym stanie zachowana została zamkowa kapliczka (w krypcie której znaleziono dobrze zachowane ciało żony Vešeleniego, Zofii z Bośniaków, które staraniem Löwenburga przeniesiono do kościoła w Ciepliczce), główna wieża, brama i południowy pałac. Dziś stanowią one główny trzon zrekonstruowanego zamku.
Wejście do zamku prowadzi od południa przez dwa drewniane mosty nad fosą. Odbudowa zamku trwała kilkanaście lat, obecnie trwa urządzanie wnętrz, toteż ekspozycja jest na razie dość skromna. Początkowo oglądamy coś w rodzaju lapidarium, prezentujące fragmenty ceramiki i znalezisk archeologicznych. W jednej z wież - studnia na zbieranie wody deszczowej, nie opodal - głodomornia: wąska, głęboka na kilkanaście metrów kamienna klatka, zakończona drucianą, ażurową kopułką, gdzie trzymano więźniów, skazanych na śmierć głodową. Po 70-ciu kręconych, drewnianych schodach wchodzimy na najwyższą wieżę zamku, skąd roztacza się piękny widok na okolicę. Ciekawym akcentem jest błyszczący w słońcu biały pomnik partyzantów... francuskich, który wznosi się na wzgórzu Dzwonnica (Zvonica), wystawiony w 1956 r. wg projektu architektów L.Snopeka i L.Beisetzera dla upamiętnienia francuskich uczestników Słowackiego Powstania Narodowego, którzy pod dowództwem Georgesa de Lannuriena walczyli właśnie w okolicach Streczna.