Maciej Pinkwart, Północna Słowacja...
TURCZAŃSKIE CIEPLICE (Turčianske Teplice, 518 m). Dziś spore, liczące przeszło 7 tys. mieszkańców miasto powiatowe, jest jednym z najstarszych uzdrowisk środkowej Europy. Znaleziska archeologiczne wykazały w tym miejscu obecność ludzkich osad w epoce brązu i w czasach kultury łużyckiej. Najstarsze wzmianki o ciepłych źródłach na terenie T.C. pochodzą z 1281 r., kiedy to król Władysław IV Kuman nadał prawo ich użytkowania właścicielom pobliskich dóbr w miejscowości Haj. W 1402 miejscowość już nazywa się po łacinie Thermae Thurocienses. Do końca XV w. dobra, w skład których wchodziły m.in. Cieplice, należały do rodu Hajskich. W 1533 r. majątek ten został przez króla Ferdynanda I przekazany na własność miastu Kremnica, które było właścicielem T. C. aż do 1949 r.
Miasto wokół źródeł termalnych zaczęło powstawać w II połowie XVI w. Pierwszy zakład kąpielowy wybudowany został staraniem miasta Kremnica w 1592 r. W 1711 r. w T. C. było już siedem renomowanych zakładów kąpielowych. W r. 1848 powstał piękny park zdrojowiskowy. Po okresie stagnacji, uzdrowisko zaczęło się intensywnie rozwijać z końcem XIX w., kiedy to doprowadzono tu linię kolejową, a także wybudowano pierwsze szkoły - w 1905 r. państwową szkołę ludową, w 1911 - seminarium nauczycielskie. Stąd pochodził znany malarz i grafik słowacki Mikulaš Galanda (1895-1938), tutaj umarł pierwszy wiceprezes Macierzy Słowackiej, Karol Kuzmány.
W 1949 r. Kremnica przestała być właścicielem miejscowości, którą wraz z cieplicami przejęło państwo czechosłowackie. Obecnie T. C. nadal funkcjonują jako renomowane uzdrowisko. Ciepłe wody lecznicze wydobywają się na powierzchnię w siedmiu źródłach, których temperatura waha się od 38 do 47,5oC. Ich lecznicze właściwości wykorzystywane są przy chorobach reumatycznych, dolegliwościach nerkowych i urologicznych, chorobach skórnych i kobiecych. Od 1993 r. jest tu również ośrodek leczniczy dla dzieci. Poza kąpielami stosuje się także kuracje wewnętrzne, gdyż picie wód z tutejszych zdrojów ma również dobre skutki terapeutyczne, szczególnie przy osteoporozie, kamicy nerkowej, schorzeniach dróg żółciowych i chorobach jelit.
W obręb T. C. wchodzi także kilka sąsiednich miejscowości, obecnie będących dzielnicami miasta: Diwiaki, Turczański Michał, Dolna Sztubnia.
Interesujące:
Zespół uzdrowiskowy, w skład którego wchodzi m.in. część urządzeń, założonych w II poł. XVI w., przebudowanych w stylu klasycystycznym w XIX w., dawny hotel Alžbeta i Niebieski Basen, wybudowane w stylu historyzującym w 1884-85 r., dom zdrojowy z restauracją z 1925 r., gmach dawnego sierocińca, postawionego w stylu rokokowym w 1762 r., z kapliczką, w której zachowały się fragmenty rokokowego plafonu, budynek "Veľká Fatra***", zrekonstruowany w roku 2004, wille "Aqua**", "Malá Fatra*" i "Kollár*". W roku 2006 w pobliżu wybudowano park wodny. Do urządzeń uzdrowiska należy także wielki park zdrojowy, ciągnący się na długości prawie 2 km w południowej części miasta.
Park zdrojowy, założony w 1848 r. kiedy to urządzono aleję od Centrum zdrojowego do pobliskiej miejscowości Dolna Sztubnia, wystawiono dom dla ogrodnika i oranżerię. Potem dobudowano fontannę i kładki przez rzekę Żarnowicę, a następne ośrodek termalny. Dziś w parku urządzony jest ogród botaniczny, w którym hodowane są rośliny z różnych stron świata.
W Diwiakach: Kasztel, wybudowany w stylu renesansowym w drugiej połowie XVII w., wykorzystywany m.in. przez Macierz Słowacką i drugi, rokokowo-klasycystyczny z połowy XVIII w.
W Turczańskim Michale: kościół rzymsko-katolicki, wczesno gotycki z drugiej połowy XIII w., w XVIII w. przebudowany w stylu barokowym, z zachowanym gotyckim sklepieniem, oknami i portalem wejściowym. We wnętrzu gotycka chrzcielnica, renesansowy ołtarz, część barokowego wyposażenia, przed kościołem zabytkowe lipy.
W Dolnej Sztubni: kościół rzymsko-katolicki z 1596 r., renesansowy, wyposażenie wnętrza z XVII i XVIII w., renesansowa chrzcielnica z drugiej połowy XVI w.
Muzea:
Galeria Mikulaša Galandy, 03901 Turčianske Teplice, ul. Kollárova 720/74, +421 43 492 42 70, www.galanda.sk, Czynne wt-pt 103o-163o, nd 13oo-17oo. Ekspozycja twórczości M.Galandy (1895-1938), jednego z najwybitniejszych malarzy - modernistów słowackich, usytuowana od 2002 r. w jego domu rodzinnym, podarowanym miastu przez wdowę po malarzu Marię Galandowa. Organizowane są tu także zmienne wystawy twórczości innych artystów.
Partnerskimi miastami Turczańskich Cieplic w Polsce są Skawina i Wisła.