Maciej Pinkwart, Północna Słowacja...
TRZCIANA
(Trstená, 607 m npm).
Miasteczko powiatowe, położone na skraju Kotliny Orawskiej, u podnóża Magury
Orawskiej i Pogórza Skoruszyńskiego na wysokości 607 m npm. Założone w 1371 r.
przez osadnika niemieckiego
Jána Hertela na podstawie dokumentu,
wydanego przez Schwancomira Wismera, początkowo nazywane Bigenstadt, po
węgiersku Nadast. Nazwa wywodzi się od rosnących na pobliskich torfowiskach
trzcin. Prawa miejskie Trzciana otrzymała w 1424 r. rozporządzeniem króla
Zygmunta Luksemburczyka i dysponowała m.in. prawem cotygodniowych targów. Od
1588 r. Miasto należało do rodziny Thurzonów z Zamku Orawskiego. Od XVI w.
Trzciana dysponowała szkołą miejską, później istniejącym do dziś gimnazjum
(kończył je m.in. polski działacz orawski, ks. Ferdynand Machay). Pod koniec
XVII w., miasteczko mocno podupadło, na skutek zniszczeń, dokonanych przez
wojska litewskie, sprzymierzone z Janem III Sobieskim. W latach 1777-1920 i
1922-1960 siedziba powiatu. Obecnie miasto ma charakter przemysłowo-rolniczy
(filia zakładów "Tesla"). Ma około 7,5 tys. mieszkańców. Są tu hotele Rohač
i Oravica, kilka restauracji (m.in. "Pod Skałką"), szpital, kilka
sklepów.
Trzciana jest połączona koleją z Królewianami. Przed II wojną można było do
Trzciany dojechać również z Nowego Targu - szyny na tym odcinku rozebrano w
ostatnich latach.
Interesujące:
Najstarszy kościół parafialny, gotycki, pod wezwaniem św. Marcina wzniesiony w 1641 r., na miejscu wcześniejszej budowli z XIV i XV w., wielokrotnie przebudowywany, obecnie z dominującym wystrojem barokowym z połowy XVIII w. Najstarszym elementem jest brama z XVII w., z charakterystycznym zegarem słonecznym. We wnętrzu elementy wyposażenia (ambona, rzeźby, całoroczna szopka) pochodzą z XVIII i XIX w. Opodal wznosi się stary budynek plebanii z 1742 r., gdzie wielokrotnie zatrzymywał się biskup Karol Wojtyła, zaprzyjaźniony z tutejszym dziekanem Michalem Bačikiem, uprawiający narciarstwo w Tatrach Zachodnich. W murze kościelnym od strony wschodniej umieszczona jest kaplica Św. Krzyża, przebudowana z dawnej baszty obronnej z I połowy XVIII w. z barokowym ołtarzem matki Boskiej Karmelitańskiej, nad którym znajduje się krucyfiks z XVIII w.
Zespół budynków klasztoru franciszkanów, z barokowym kościołem św. Jerzego, pochodzące z XVIII w. Franciszkanie osiedli w Trzcianie w 1774 r. w ramach akcji rekatolizacyjnej na Orawie. Klasztor został wybudowany w 1778 r. na gruncie, należącym do istniejącego wcześniej (co najmniej od 1710 r.) kościoła św. Jerzego. W 1803 r. wybudowano obok gmach franciszkańskiego gimnazjum, które stało się pierwszą średnią szkołą na Orawie. Po pożarze z 1912 r. kościół i klasztor zostały w ciągu kilku miesięcy odrestaurowane. W okresie socjalizmu klasztor użytkowany był dla celów świeckich, , m.in. funkcjonował tu hotel "Oravica", a w 1990 r. został zwrócony franciszkanom. Obecnie mieszka tu pięciu zakonników, jeden brat świecki i dwóch postulantów.
Synagoga, wybudowana w 1839 r. koło głównego placu, w kształcie neorenesansowym, budynek piętrowy, w czasie okupacji zniszczony, po wojnie wykorzystywany na magazyn, obecnie zwrócony żydowskiej gminie wyznaniowej, która wynajmuje jej powierzchnię na sklepy. Toczy sie dyskusja na temat przekształcenia budynku w muzeum holokaustu Żydów na Orawie.
Plac Milana Rastislava Štefánika, główny rynek Trzciany, utworzony w pierwszej połowie XVIII w., z drewnianym ratuszem pośrodku, otoczony kamienicami wywodzącymi się głównie z przełomu XVIII i XIX w., stanowiącymi w większości dawną własność żydowską.
Hotel Rohač, wybudowany w połowie XIX w., kiedy to istniejąca juz miejska karczmę powiększono o piętro, w którym miały znaleźć się mieszkania dla urzędników miejskich. W początkach XX w. rozbudowany, należał częściowo do miasta, a częściowo do lokalnej spółki akcyjnej.
Budynek urzędu miejskiego, z początków XX w., będący początkowo siedziba miejscowej spółki górniczej, poszukującej na Orawie węgla brunatnego, potem był tu miejski zajazd, a na koniec ulokowały się tu powiatowe i obecnie miejskie władze.
Figura św. Floriana, z 1705 r., obecnie usytuowana przez budynkiem parafii, ufundowana przez Jána Štefanidesa.
Cmentarz żydowski z XVIII-XX w., na granicy między Trzcianą a Twardoszynem, z doskonale zachowanymi nagrobkami i rzeźbami.