Maciej Pinkwart, Północna Słowacja...
MOSZOWCE (Mošovce, 495 m npm). Miejscowość na zachodnim skraju Wielkiej Fatry, 1330 mieszkańców (2008). W okolicy znaleziono liczne ślady narzędzi z epoki brązu, a także ozdoby i monety, wskazujące na to, że były tu niegdyś osady rzymskie. Pierwsza pisemna wzmianka, z dokumentów króla Andrzeja II, pochodzi z 1233 r. Miejskie prawa M. otrzymały w 1378 r., od 1534 r. należały przez 400 lat do rodziny Révayów. Dzięki założonej w 1570 r. łacińskiej szkole, działalności licznych cechów rzemieślniczych i licznie bywającym tu literatom i działaczom narodowym, M. stały się centrum życia kulturalnego i politycznego rejonu Turca. W tutejszej szkole studiował m.in. Milan M. Hodža, jeden z najbardziej znanych działaczy ruchu narodowego na Słowacji. Urodził się tu, mieszkał i tworzył poeta, a także historyk i ewangielicki duchowny Ján Kollár (1793-1852), ideolog ruchu wszechsłowiańskiego (na rynku jego pomnik, dzieło Fr. Štefunka z 1963 r.). Z Moszowiec pochodził także kompozytor Frico Kafenda (1883-1963, izba pamięci w urzędzie miejskim), pisarka Anna Lacková-Zora (1899-1988), krytyk, historyk i poeta Štefan Krčméry (1892-1955), Miloslav Schmidt (1881-1934), działacza narodowym, twórca ruchu ochotniczych straży pożarnych na Słowacji. We wschodniej części miejscowości znajduje się źródło termalne, wokół którego wybudowano ośrodek sportowy "Drienok" z zespołem trzech basenów kąpielowych o temperaturze 22o C, kortami tenisowymi, boiskami piłkarskimi, restauracjami. W zimie w pobliżu znajduje się wyciąg narciarski. W pobliskim masywie góry Tlstá (800 m) znajduje się jaskinia Mažarná (patrz niżej).
Interesujące:
Kościół katolicki, neogotycki z 1912 r., usytuowany w miejscu dawnej świątyni gotyckiej z XIII w., z której zachowała się tylko część wieży, wkomponowana w nowy budynek. Wnętrze nowoczesne, z wyj. starego późnogotyckiego ołtarza skrzydłowego z II połowy XV w.
Kościół ewangelicko-augsburski, neoklasyczny z 1864 r., wybudowany na miejscu świątyni z 1783 r.
Szkoła Podstawowa im. J. Kollara, dawna szkoła ewangelicka, w której uczył się m.in. Kollar. Za szkołą znajduje się niewielki pagórek, w którym odnaleziono kości średniowiecznych rycerzy, pochowanych wraz z końmi.
Kasztel Revayów z II połowy XVIII w., rokokowo-klasycystyczny, z pięknym angielskim parkiem, w którym znajduje się m.in. klasycystyczny pawilon z 1800 r. i secesyjne mauzoleum z 1911 r. wg. proj. arch. H.Schmala. Część obiektu wykorzystywana jest obecnie na hotel Via Magna.
Izba pamięci Jána Kollára, małe muzeum urodzonego w Moszowcach poety.
XVIII-wieczny park, usytuowany na północ od miasteczka, od 1969 r. uznany za zabytek przyrody, z pomnikowymi drzewami, liczącymi od 50 do 200 lat. Są wśród nich jawory, jesiony, lipy, DBZ, olchy, orzechowce, wierzby i świerki. Park ma 16,5 ha i został założony przez właścicieli tego terenu - rodzinę Ravayów. W 1911 r. w jego zachodniej części wybudowano neogotycką kaplicę - mauzoleum rodzinne. Obecnie znajduje się tu muzeum moszowskiego rzemiosła. Na terenie parku znajduje się również klasycystyczny przeszklony pawilon, pierwotnie wybudowany w 1800 r. na oranżerię.
Jeziorko z wyspą miłości - gdzie wg legendy Janosik spotykał sie z żoną barona, Marią Ravayową.
Pomnik bohaterów Słowackiego Powstania Narodowego, poświęcony ośmiu mieszkańcom Moszowiec, poległym w czasie powstania.
Gaderska Dolina (Gaderská dolina), usytuowana w zachodniej części Wielkiej Fatry, pomiędzy Martinem a Turczańskimi Cieplicami, wcięta na długości 18 km między górami Tłustą (Tlstá,1406 m) i Ostrą (Ostrá, 1264 m), a także Ostredok i Krížna, malownicze siedlisko wielu zespołów roślinnych i okazów fauny (jelenie, dziki, kozice, niedźwiedzie, orły skalne). Parking w Blatnicy lub pół km w głębi doliny, w osadzie Gader. Droga wyasfaltowana, znaki żółte. Na całej długości dnem doliny płynie bystry potok. Wejście do doliny znajduje się w miejscowości Blatnica, założonej w 1120 r. i od XVI w. należącej do rodziny Revayów z Moszowiec, którzy byli też posiadaczami zamku, zniszczonego w 1742 r., którego malownicze ruiny znajdują się na wzgórzach nad doliną (1,5 godz. od wejścia do doliny). W wapiennych wzgórzach otaczających ten teren znajdują się liczne jaskinie (największa - Mažarná, w prawo od ruin zamku Blatnickiego, znaki niebieskie, 930 m n.p.m., 120 m długości, siedlisko nietoperzy, liczne znaleziska paleontologiczne, miejsce osiedlenia ludzi od eneolitu, od 1981 rezerwat przyrody). Obok jaskini prowadzi tez turystyczny szlak na Tłustą.
www.mosovce.sk