Maciej Pinkwart, Północna Słowacja...

HUMENNE (Humenné). Duże miasto (ok. 35.000 mieszkańców), stolica górnego Zemplina, położone nad rzeką Laborec, w kotlinie pomiędzy Vihorlatem a Ondawską Wierchowiną. Stolica najbardziej na wschód wysuniętego powiatu Słowacji. Teren zasiedlony już w neolicie, od V w. jest miejscem penetracji Słowian, osada znana już od 1332 r. jako miejscowość wchodząca w skład dominium wywodzącej się z Włoch rodziny Drugethów, przybyłych na Węgry w składzie dworu króla Karola Roberta. Za ich sprawą powstał tu jeden z najrozleglejszych majątków na Słowacji - w XVII w. w jego skład wchodziło 126 miejscowości.
W XV w. król Maciej nadaje miastu przywileje, m.in. prawo pobierania cła, prawo składu i targów. W tym też czasie powstaje w mieście zamek, służący ochronie traktu handlowego do Polski. Jego obronny charakter nie przetrwał jednak długo - już ok. 1610 r. zamek został przebudowany na renesansowy pałac, istniejący do dziś. Pierwszą średnią szkołą w mieście było założone w 1613 r. kolegium jezuickie.
Po Drugethach majątek humeński dostał się w 1644 r. w ręce rodu Rákóczych, a po nich rządzili tu przedstawiciele Csákych i Wandernátów. Szybszy rozwój miasta umożliwiły reformy Marii Teresy i wynikające z nich postępy rzemiosła. Ludność miasta i okolic stanowili Słowacy, Rusini, Węgrzy i Żydzi, a rada miejska obradowała po łacinie. Od XIX w. majątek przechodzi w ręce siedmiogrodzkiej rodziny Andrássych, którzy posiadali go aż do powojennej nacjonalizacji.
W 1488 r. w H. osiedlili się franciszkanie, którzy urządzili tu niższą łacińską szkołę. Od 1570 r. prowadzili ją protestanci. W 1613 r. Juraj Drugeth sprowadził do miasta jezuitów, którzy przejęli założone wcześniej gimnazjum i zorganizowali je jako 5-oddziałową szkołę z łacińskim językiem wykładowym. W młodszych klasach uczono po słowacku. W latach 1878-1913 istniała tu 3-letnia miejska szkoła rzeźbiarska, przeniesiona potem do Preszowa.
W 1871 r. H. zostaje połączone ze światem linią kolejową, co pociąga za sobą szybki rozwój handlu i przemysłu. W 1889 r. otwarta została 2-letnia szkoła handlowa, w 1919 r. przekształcona w wyższą, a w 1937 w Akademię Handlową. Dziś działa liceum z klasami ukraińskimi, średnia szkoła ekonomiczna i liceum chemiczne. W 1911 r. powstał pierwszy w mieście klub sportowy - Humeński Klub Atletyczny, zajmujący się gimnastyką, tenisem, szermierką, futbolem i sportami zimowymi.
Miasto poniosło wielkie straty w czasie obu wojen światowych. M.in. w czasie I wojny spłonęła większość mieszczańskich kamienic przy ówczesnej ulicy Głównej (dziś plac Wolności). Wiele cennych z punktu widzenia historii domów zostało zniszczonych w trakcie działań wojennych w 1944 r. Po II wojnie światowej miasto stało się wielkim ośrodkiem przemysłowym. Głównym zakładem jest "Chemlon" - założona w 1957 r. fabryka włókien poliamidowych, największa na Słowacji. Poza chemicznym, rozwija się tu przemysł budowlany, maszynowy i spożywczy. Zarówno wygląd miasta, jak i jego mieszkańców stale przypominają, że znajdujemy się na wschodnich kresach Słowacji.

Zabytki:

Renesansowy pałac, wybudowany staraniem rodziny Drugethów w latach 1619-41, na miejscu zniszczonego przez pożar dawnego zamku i dworu. W XVIII w. spłonął, odnowiony w stylu francuskiego baroku, w 1946 r. spłonął ponownie i został zrekonstruowany w 1972 r. Obecnie wykorzystywany na cele muzealne. Wokół 7-hektarowy park z przeszło setką cennych okazów drzew i krzewów.

Kościół katolicki, gotycki, z XIV w., przebudowywany w XVII i XVIII w., we wnętrzu rokokowe malowidła.

Kościół greckokatolicki, barokowo-klasycystyczny z 1767 r.

Kościół katolicki na Kalwarii, neoklasycystyczny z 1891 r.

Kościół ewangelicki reformowany z końca XIX w.

Dawny klasztor i kościół franciszkanów z XV w., przebudowany w XVII i XVIII w.

Synagoga rokokowo-klasycystyczna z 1795 r.

Muzea:

Muzeum Vihorlatu w Humennem (Muzeum Krajoznawcze), 06618 Humenné, Námestie Slobody 1, Tel.: +421-933-775-2240, +421-933-775-3176, fax: +421-933-775-2240. Czynne od maja do listopada od poniedziałku do piątku w godz. 10⁰⁰-17⁰⁰, sobota 9⁰⁰-13⁰⁰, niedziela 13⁰⁰-17⁰⁰. Od 1 XII do 30 IV od wtorku do piątku 9⁰⁰-16⁰⁰.

Założone w 1960 r., od 1969 r. w obecnej siedzibie - renesansowym kasztelu z XVII w.. Gromadzi ok. 75.000 obiektów z dziedziny sztuki, historii, etnografii, przyrodoznawstwa, archeologii i numizmatyki. W zbiorach jest m.in. cenna kolekcja celtycko-dackich srebrnych monet z II w. pne., piękna renesansowa kusza i barokowe ikony. Na widok publiczny wystawionych jest ok. 2,5 tys. przedmiotów, m.in. w ekspozycji sztuki, umieszczonej w pięknie od­re­staurowanych pomieszczeniach na par­terze kasztelu. Tutaj też prezentowane jest wyposażenie wnętrza domów szla­checkich od renesansu do XX w. oraz portrety i pejzaże z XVII-XIX w., broń i porcelana. Szczególnie cenne są sala Marii Teresy, galeria węgierskich królów, salon chiński i salon w stylu Ludwika XVI. W północnym skrzydle pałacu umieszczona jest ekspozycja uka­zująca przyrodę powiatu Humenne, w tym zbiory geologiczne i paleontologiczne. W sieni kostka drewniana. Piękne drzwi, portale, rzeźby lwów i lwic, wokół park ze starodrzewem, przeważnie lipy.

Częścią muzeum jest skansen ludowej architektury i budownictwa, usytuowany w parku, 200 m na północny wschód od pałacu. Prezentuje ludową architekturę drewnianą okręgu wschodnio karpackiego - domy mieszkalne i gospodarcze, ich wyposażenie, urządzenia techniczne, pracownie rzemieślnicze. Dominantą ekspo­zycji jest drewniany kościółek z barokowym ikonostasem z 1754 r., przeniesiony z Nowej Siedlicy.

Muzeum Sztuki Nowoczesnej im. Andy Warhola, w Międzylaborcach na północnym krańcu powiatu, poświęcone amerykańskiemu artyście, którego rusiń­scy rodzice pochodzili z pobliskiej wsi Miková we Wschodnich Karpatach. Czynne codziennie od 10⁰⁰ do 17⁰⁰.

Muzeum funkcjonuje od 1991 r., dzięki inicjatywie brata artysty - Johna Warhola i pomocy finansowej rodziny Warholów. Prezentuje w pierwszej sali rusińskie korzenie artystyczne Warhola (m.in. prezentacja dzieł miejscowego artysty ludowego Michala Siríka), zdjęcia z czasów, gdy żyli tu rodzice Andy'ego, dokumenty prezentujące jego rodzinę. Dalsza część ekspozycji przedstawia dzieła brata Andy'ego - Paula Warhola i jego syna Jamesa, absolwenta akademii sztuk pięknych w Nowym Jorku, darowane przez artystów na rzecz muzeum. Tutaj także prezentowana jest autentyczna koszula, w której przyjmowali chrzest synowie Julii i Andrzeja Warholów - Paul, John i Andy.

W największej sali obejrzeć można oryginały i reprodukcje dzieł Andy Warhola, ukazujące najważniejsze etapy jego twórczości (Czerwony Lenin, dwie grafiki komunistycznych symboli, seriografia krzeseł elektrycznych, Konserwy Campbella i portret Ingrid Bergman, Wódka Absolut, Głowa Krowy). We wnętrzu muzeum prezentowane są także kompozycje rzeźbiarskie Davida Černého, a cały wystrój nawiązuje do twórczości Warhola.

Zakwaterowanie: Hotel Chemes**, nam. Slobody 51, 06601 Humenne, Hotel Iron, Mierová 96, Karpatia, Staničná 1, 06601 Humenne, Hotel Secon, Mierova 1439/5, 06601 Humenne, Domov mladieže, Komenskeho 3, 06601 Humenne, Hotel Laborec*, ul. A. Warhola 195/30, 06801 Medzilaborce.

Turystyka i narciarstwo. Trasy turystyczne przede wszystkim w pobliskim paśmie Ondawskiej Wierchowiny oraz Humeńskich Wierchów i Vihorlatu. Najbliższy ośrodek narciarski w rejonie miejscowości Chlmec w Humeńskich Wierchach.

EPowrót do leksykonu
E Powrót do "Spisu treści"