Maciej Pinkwart, Północna Słowacja...
CZADCA (dawniej: Czaca) (Čadca, 420 m npm). Duże miasto powiatowe (ok. 26 tys. mieszkańców), usytuowane na przedgórzu beskidzkim, nad rzeką Kisucą, w rejonie pogranicza słowacko-polsko-czeskiego. Obecnie ważny ośrodek ruchu turystycznego i narciarskiego, w przeszłości teren sporny między Polską a Czechosłowacją, a jeszcze wcześniej - między właścicielami pobliskich dóbr, budatyńskich, streczniańskich oraz żywieckich. Atrakcyjność tego terenu brała się z faktu usytuowania Cz. nad spławną rzeką Kisuca, między pasmem Jaworników i Kisuckich Beskidów, na skrzyżowaniu dróg między dorzeczem Wagu, Czechami, Morawami i Śląskiem. Pierwsze ślady osadnictwa w tym terenie pochodzą z 3 tysiąclecia p.n.e., wieś powstała w XVI w. w trakcie postępującej z północy i wschodu kolonizacji wołoskiej. Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1565 r. Uważa się, że nazwa miejscowości pochodzi od wypalania okolicznych lasów, w czasie którego wydzielało się dużo dymu i czadu. Etymologię tę mają poświadczać i inne nazwy w okolicy: Žarec, Čadečka, Horelica, Oščadnica. Od XVI w. Cz. pozostawała pod zarządem sąsiedniego Budatina, ale teren ten usiłowali również zająć właściciele pobliskich ośrodków - Cieszyna i Żywca. Wojsko starosty żywieckiego Komorowskiego w 1684 r. obsadziło Cz. i okolicę, spory graniczne trwały do końca XVIII w., a kwestia ta powróciła również w pierwszych latach II Rzeczypospolitej oraz w 1938 r. Pod koniec XVII w. powstała tu pierwsza parafia, pod wezwaniem św. Bartłomieja. W 1769 r. Cz. stała się częścią dominium Streczno. W 1778 r. cesarzowa Maria Teresa nadała Cz. status miasteczka, z prawem do organizowania czterech jarmarków rocznie. Uczestniczyli w nich me tylko mieszkańcy pobliskiej okolicy, ale przyjezdni z niedalekiego Śląska, do czego przyczyniło się wybudowanie drogi przez przełęcz Jabłonkowską. Wszystko to przyczyniło sie do szybkiego rozwoju miejscowości tak, że z końcem XVIII w. Cz. z przeszło 4 tysiącami mieszkańców stała się największym ośrodkiem Trenczańskiej Żupy. W czasie Wiosny Ludów w latach 1848-49 w miejscowej parafii miała siedzibę Słowacka Rada Narodowa pod przewodnictwem J. Hurbana i L. Štúra, którzy dowodzili słowackimi ochotnikami, walczącymi z Węgrami u boku austriackich wojsk cesarskich. W latach 50-tych XIX w. mieszkał i tworzył w Cz. jeden z czołowych literatów słowackich - Janko Kráľ, który tu pracował jako urzędnik sądowy. W 1871 r. dotarła tu linia kolei koszycko-bohumińskiej, którą w 1884 r. przez przełęcz Skalite połączono z polskim Zwardoniem. Przyczyniło się to do przekształcenia Cz. w wielki węzeł kolejowy, a miejscowość stała się znacząca brama na handlowej drodze północ-południe. Rozwijał się równolegle ruch narodowy i kulturalny - w 1898 r. powstał miejski teatr, po I wojnie światowej wielka aktywność rozwijał tutejszy ośrodek Macierzy Słowackiej. Jesienią 1938 r. tereny na północ od miasta obsadziło wojsko polskie, tworząc nowa granicę wzdłuż linii kolejowej Czadca - Zwardoń. Okupacja polska trwała do 1 września 1939 r., kiedy to wspólnie z wojskami hitlerowskimi przywrócono wcześniejszy stan posiadania. W czasie II wojny światowej wywieziono do obozów koncentracyjnych 390 czadeckich Żydów, z których przeżyło zaledwie kilku.
Obecnie Cz. jest ważną stacją na trasie kolejowej z Żyliny do Pragi, i istotnym punktem przy międzynarodowej trasie E-75, w przyszłości mającej zostać autostradą Północ-Południe. Mieszkańcy pracują w dużych miejscowych zakładach budowlanych, w przemyśle samochodowym, a także dojeżdżają do pracy w najbliższych dużych ośrodkach - Żylinie i czeskim Cieszynie
Interesujące:
Barokowy kościół św. Bartłomieja, z lat 1734-35, usytuowany na miejscu wcześniejszego, drewnianego z 1674 r. Fundatorem kościoła był Juraj Imrichovič. Budowla ma 38 m długości i 16 m szerokości, zaś kościelna wieża z 1794 r. wznosi się na 36 m. W głównym ołtarzu obraz św. Bartłomieja, autorstwa Jozefa Božetecha Klemensa. Obraz Wniebowzięcia Matki Boskiej pochodzi jeszcze ze starego kościoła. Figury na ołtarzu przedstawiają św. Joachima, św. Annę, papieża św. Grzegorza Wielkiego. Kolejny obraz przedstawia scenę zrzucenia z mostu w Pradze św. Jana Nepomucena. Figura NMP nad wejściem do kościoła pochodzi z roku 1785.
Muzea: Kisuckie Muzeum, ul. Moyzesova 50, 022 01 Čadca, tel.: +421 824 432 13 86, e-mail: kysuckemuzeum@vuczilina.sk, www.kysuckemuzeum.sk. Czynne pn-pt 8oo do 16oo, sb-nd 10oo-15oo, wstęp 1 € / 0,50 €. Regionalne muzeum krajoznawcze, zbiory przyrodnicze, historyczne i etnograficzne.
Muzeum założone w 1972 r. jako powiatowe, od 1974 nosi nazwę Kisuckie Muzeum. Od 1973 roku gromadzi eksponaty przyrodnicze, historyczne i etnograficzne z regionu Kisuc, szczególnie bogate z okolic Kisuckiego Nowego Miasta. Siedzibą muzeum jest pochodzący z 1928 rok Dom Palarika, wzniesiony ze środków społecznych, głównie Macierzy Słowackiej, przez dziesięciolecia służący jako główny ośrodek życia społecznego i kulturalnego. Obecna ekspozycja, udostępniona publiczności w 1991 r. zawiera obiekty od czasów prehistorycznych po współczesność, dokumentujące rozwój regionu.
Kisucka galeria Czadca, Miejski dom, ul. A. Hlinku 2, 022 01 Čadca, tel. +421 824 433 21 66, e-mail kysgalery@vuczilina.sk, www.kysuckagaleria.sk, otwarte od wtorku do piątku 9oo-16oo, sobota 8oo-12oo, niedziela 13oo-17oo.
Regionalna galeria powiatu czadeckiego, założona w 1981 r. z inicjatywy 13 lokalnych artystów. Pierwotnie ulokowana w wybudowanym w 1914 r. kasztelu w Oszczadnicy, od 1992 r. w obecnej siedzibie. W zbiorach galerii znajdują się przede wszystkim dzieła artystów z rejonu Kisuc, pokazywana jest także twórczość malarza F. Hübla. W kasztelu w Oszczadnicy znajduje się interesująca galeria zabawek, a w parku otaczającym kasztel - ekspozycja drewnianych rzeźb, powstających na cyklicznych plenerach artystycznych.
Turystyka i narciarstwo: Okolica Cz. z licznymi wzgórzami Beskidów (z dominantą w Wielkiej Raczy, 1236 m) oraz Jawornik (Briawa, 820 m, Chotarny Kopiec, 906 m) i Wojtowski Grzbiet (Wojtkowy Wierch, 840 m) stwarza znakomite warunki dla turystyki i narciarstwa, zarówno zjazdowego (w pobliżu kilkanaście wyciągów, kolej krzesełkowa na Wielką Raczę), jak i turystycznego. Bardzo rozwinięta jest także cyklistyka górska.
Miastami partnerskimi Czadcy w Polsce są Toruń i Żywiec.