Maciej Pinkwart

Grecja 2026

Słoneczny patrol

 

5. Plisowani gwardziści

 

WieżaSzeroką ulicą Apostoła Pawła schodzimy w głąb miasta, docieramy najpierw do dzielnicy Monostiraki z meczetem Mustafy Agi Tzistarakisa i położonego tuż obok ogrodzonego terenu Biblioteki Hadriana, potem mijamy oglądaną już zeszłym razem mniejszą, ale też efektowną rzymską Agorę z ośmioboczną Wieżą Zegarową, przechodzimy przez tereny na teren dawnej plaki, która kiedyś była po prostu miejscem handlu z licznymi niewielkimi stoiskami i sklepikami. Jeszcze taką plakę zwiedzałem ćwierć wieku temu. Teraz to po prostu dzielnica turystyczna, gdzie owszem, jest mnóstwo sklepów z pamiątkami, ale obok są wykwintne butiki odzieżowe, sklepy jubilerskie, a na witrynach nierzadko prezentuje się elektronika. Ale dominują restauracje. Mijamy "Hermionę", w której jedliśmy obiad parę lat temu, a ja przypominam, że lokalowi nie patronuje koleżanka Harrego Pottera i Rona Weasleya, tylko piękna córka pięknej Heleny i brzydkiego Menelaosa, późniejsza żona swego KAtedrakuzyna Orestesa.

Dochodzimy do placu Mitropoleos, na którym znajduje się chyba największy kościół Aten – Cerkiew Katedralna Zwiastowania Matki Bożej. Na placu przed kościołem widnieje duży pomnik arcybiskupa Damaskina (Dimitriosa Papandreu, 1890-1949), który był duchownym, prawnikiem i żołnierzem, walczącym z Turkami, potem był na emigracji w Ameryce, a po powrocie do kraju został arcybiskupem Aten, po wojnie był krótko regentem Grecji, a w 1946 r. – nawet przejściowo premierem.

W katedrze byłem już dwa razy, ale wchodzimy do niej i teraz, do czego skłania nas coraz większy upał. Wewnątrz nie jest wiele chłodniej i nie siedzimy tam długo, bo kościół jest w remoncie, środek zajmują rusztowania, a kolorowe zwykle i po disneyowsku namalowane ikony wydają się dziś jakieś poszarzałe i wyblakłe. Może to skutek remontu, a może wyraźnie oszczędnego oświetlenia.

Kryjąc się w zacienionych częściach ulicy, która początkowo nazywa się tak samo jak plac przed kościołem, Mitropoleos, dochodzimy do tzw. serca Aten, placu Konstytucji – Syntagma (Syntagma to po grecku właśnie Konstytucja). Plac jest jakby dopełnieniem okropnie brzydkiego gmachu parlamentu greckiego, pod którym znajduje się Pomnik Nieznanego Żołnierza, gdzie jest wizerunek umierającego hoplity, czyli żołnierza z czasów od VII do IV w. p.n.e. jakby niewiele mającego wspólnego z walkami o niepodległość Grecji, czyli o wyzwolenie spod jarzma tureckiego. Na ścianach wokół pomnika wyryte są nazwy miejsc najważniejszych bitew, w których ginęli greccy żołnierze.

SyntagmaWojskowa i administracyjna okupacja Grecji przez Turcję trwała przez 400 lat, a za jej początek uznaje się upadek Bizancjum i zdobycie Konstantynopola w 1453 r. i podbicie Aten w 1456 r. 400 lat przemocy, dominacji ekonomicznej, propagowania innej religii, języka, obyczajów. Oczywiście, w całej historii Hellady to niezbyt długi okres, ale w historii ludzi, rodzin, miast i państwa to strasznie długo. Ba! Państwa, które w zasadzie powstało dopiero po wypędzeniu najeźdźców…

Trafiamy oczywiście na ceremonialną zmianę warty. Jest sobota po południu, więc nie jest ona tak uroczysta, jak w niedzielę o 11-tej, kiedy to odbywa się też parada wojskowa z udziałem orkiestry i w ogóle ceremonia jest de luxe. W zwyczajne dni zmiana warty,Syntagma którą pełnią żołnierze elitarnej jednostki Evzoni odbywa się co godzinę, przez całą dobę, w nocy też. Ponieważ trwa – z mojego punktu widzenia – okropnie długo i jest – z mojego punktu widzenia – diabelnie nudna, odnoszę takie wrażenie, że na placu Syntagma trwa bezustanny balet wyprzebieranych gwardzistów. Może myślę tak dlatego, że już to parę razy widziałem i zrobiłem wszystkie zdjęcia, jakie mogłem tu zrobić. Więc teraz tylko szukam cienia, żeby się nie ugotować, podczas gdy Renata fotografuje, a Michał filmuje na komórce. Ale cienia nie ma. Więc rozpuszczam się w słońcu i patrzę.

W ceremonii bierze udział pięciu gwardzistów w kostiumach i kilku oficerów we współczesnych mundurach. Pilnuje tego z okna parlamentu jeszcze jakaś uzbrojona straż. Ceremonia odprawiana jest od 1929 r. Żołnierze Evzoni (obecnie wywodzący się z Gwardii Prezydenckiej) są przebrani bynajmniej nie w stroje historyczne, tylko w symboliczne kostiumy, nawiązujące nie tyle do tradycji wojskowej, ile do historii w ogóle. Wartownicy noszą białe, plisowane krótkie spódniczki (fustanelle) – każda ma dokładnie 400 plis, mających symbolizować 400 lat okupacji tureckiej. Powoduje to, że każdą spódniczkę robi się z 30 metrów materiału. A każdy żołnierz ma na wyposażeniu żelazko i jego obowiązkiem jest codzienne prasowanie tych plis tak, żeby nie było ani jednej niepotrzebnej zmarszczki. Pod spódniczką są długie, obcisłe, też białe spodnie, przypominające jako żywo portki góralskie. Buty (tsarouchia), ozdobione pomponami, wykonane są z twardej, czerwonej skóry i podkute sześćdziesięcioma gwoździami, co powoduje, że każdy krok jest bardzo głośny – podobno dlatego, żeby słyszeli go umarli żołnierze i wiedzieli, że to jest znak, iż nadal się o nich pamięta. Każdy but waży do trzech kilogramów. Przykrywają je białe getry, także z pomponami.

Na białą koszulę gwardzista ma nałożoną brązową, haftowaną kamizelkę, wyszywaną w symbole chrześcijańskie. Czerwona, okrągła czapka typu mycka ma z boku czarny kutasik. Czerwień to symbol krwi, przelewanej przez Greków w walce o Ojczyznę, a czarny frędzel symbolizuje łzy, przelane przez rodziny zamordowanych. Każdy żołnierz evzoni nosi także szeroki, skórzany pas (rychtyg bacowski łopasek), służący dawnym partyzantom do ukrywania pieniędzy, noży i innej broni, a poza tym chroniący przed zranieniem. To może najważniejszy element stroju, jako że pas po grecku to ζώνη (zoni), a ev-zoni znaczy „dobrze opasany”. Ostatnim elementem wyposażenia strażników są stare karabiny z bagnetami.

OmoniaA wszystkie ruchy, kroki, podnoszenie i opuszczanie nóg – odbywają się w zwolnionym tempie, jakby w jakiejś przeszkadzającej im materii. To też ma znaczenie symboliczne, ale nie sposób tego brać poważnie – ten balet sprawia wrażenie kiepskiej groteski. Tym większej, że wszystkim steruje i dowodzi oficer w zupełnie współczesnym mundurze, z nowoczesną bronią, wydający gwardzistom rozkazy, strofujący i poprawiający ich strój…

Po trwającej piętnaście minut ceremonii, rota wartowników odchodzi z Syntagmy, by udać się pod Pałac Prezydencki i tam też odbywa się zmiana warty. Nie byłem i nie widziałem – a teraz tylko przypominam sobie, że od czasu, gdy w Grecji upadł ustrój królewski (istniał w latach 1832-1924 i 1935-1973 r., z przerwą na czas republiki), evzoni są elementem gwardii nie królewskiej, tylko prezydenckiej. Strach pomyśleć, że zachodzące nad Wisłą zmiany mogą doprowadzić do utworzenia prezydenckiej formacji wojskowej. Na przykład na początek do cogodzinnej  parady na Krakowskim Przedmieściu i do ochrony obiektów na pobliskim Placu Piłsudskiego…

Ludzi sporo to ogląda, podobno najlepiej jest przyjść tu w środku nocy, kiedy parada nabiera charakteru niemal bajkowego, ale tym razem nocą już tu nie wrócimy. Odchodząc, widzimy namalowane na skraju placu czerwoną farbą napisy, oddające hołd pomordowanym mieszkańcom palestyńskiej Gazy i potępiające Izrael. Sporo takich manifestów widzimy potem w całej zwiedzanej części Grecji.

Schodzimy do metra, przejeżdżamy dwójką dwa przystanki i wysiadamy na Placu Omonia. Wyszukując zacienione fragmenty ulicy, wleczemy się do naszego hotelu. Młodzież jeszcze idzie po zakupy, ja jadę na trzecie piętro i wskakuję pod prysznic.

Późne popołudnie i wieczór na balkonie. Ulicą jeżdżą nieliczne samochody i trolejbusy. Nagle słyszymy ogromny hałas – ulicą przejeżdża kawalkada chyba kilkuset motocykli. Nie zdołaliśmy ustalić, z jakiej okazji – brak jakichkolwiek transparentów i innych form politycznej manifestacji. Jest sobota, więc – spekuluję – może jadą na mecz Panatinaikosu? W końcu, stadion Kalimarmaro jest zaledwie dwa kilometry od nas, w prostej linii.

Wieczorem wstępne pakowanie, rano śniadanie hotelowe i odjazd do Pireusu.

 

Akropolis, adieu...

Spis treści

C.d.n.